Το revenge trading είναι όταν ανοίγεις μια συναλλαγή για να πάρεις πίσω μια απώλεια, όχι επειδή υπάρχει setup. Η θέληση δεν θα το σταματήσει τη στιγμή που συμβαίνει, γιατί αυτή ακριβώς είναι η στιγμή που η κρίση σου έχει χαθεί. Αυτό που το σταματά είναι ένας κανόνας που έγραψες νωρίτερα, με καθαρό μυαλό, και που βγάζει την απόφαση από τα χέρια σου.
Το ξέρω, γιατί για να το μάθω πλήρωσα 8.000 δολάρια.
Η μέρα που μου κόστισε 8.000 δολάρια
Ήταν 15 Νοεμβρίου, και αποδείχθηκε το πιο ακριβό μάθημα της καριέρας μου.
Η πρώτη συναλλαγή του πρωινού πήγε εναντίον μου. Δέχτηκα την απώλεια. Αυτό ήταν φυσιολογικό. Αν η μέρα είχε τελειώσει εκεί, θα ήταν ένα συνηθισμένο κόκκινο πρωινό που δεν θα θυμόμουν. Αντίθετα, ακολούθησα το συναίσθημα. Ήθελα τα χρήματα πίσω γρήγορα, οπότε στην επόμενη συναλλαγή διπλασίασα το μέγεθος.
Η αγορά δεν το συγχώρεσε. Η τιμή κινήθηκε ξανά εναντίον μου, και μέσα σε δεκαπέντε λεπτά έδωσα πίσω τη δουλειά ενός ολόκληρου μήνα. Οκτώ χιλιάδες δολάρια. Πόνεσε οικονομικά και πόνεσε ψυχολογικά, και ο δεύτερος πόνος κράτησε περισσότερο.
Μετά από εκείνη τη μέρα έγραψα στο ημερολόγιό μου έναν σιδερένιο κανόνα, και είναι ακόμα εκεί:
Μόλις συμπληρωθεί το ημερήσιο όριο απωλειών, η πλατφόρμα κλείνει για 24 ώρες. Χωρίς εξαιρέσεις. Χωρίς μεγαλύτερες θέσεις, χωρίς ξεκαθάρισμα λογαριασμών με την αγορά.
Εκείνο το μάθημα κόστισε 8.000 δολάρια. Από τότε ο κανόνας μού έχει γλιτώσει πολλά χρήματα και ακόμα περισσότερη ψυχική ηρεμία. Όλα όσα ακολουθούν είναι η αναλυτική εξήγηση του γιατί λειτουργεί.
Πώς μοιάζει το revenge trading
Σπάνια μοιάζει δραματικό την ώρα που συμβαίνει. Κανείς δεν σκέφτεται «τώρα κάνω revenge trading». Το νιώθεις σαν κάτι επείγον, και το επείγον το νιώθεις σαν αποφασιστικότητα.
Η σειρά είναι σχεδόν πάντα η ίδια:
- Έρχεται μια απώλεια, συχνά νωρίς στη συνεδρίαση.
- Η επόμενη είσοδος γίνεται πιο γρήγορα από ό,τι συνήθως, με λιγότερο έλεγχο.
- Το μέγεθος είναι μεγαλύτερο, γιατί ένα μεγαλύτερο κέρδος θα έσωζε τη μέρα.
- Το stop είναι πιο μακριά ή δεν υπάρχει καθόλου, γιατί ένα κανονικό stop δεν θα έφερνε πίσω αρκετά.
- Αν χάσει κι αυτή η συναλλαγή, η επόμενη είναι ακόμα μεγαλύτερη.
Το σημάδι δεν είναι το συναίσθημα. Είναι η αριθμητική. Αν το μέγεθος θέσης σου ανέβηκε αμέσως μετά από μια χαμένη συναλλαγή, έκανες revenge trading, ό,τι κι αν έλεγες στον εαυτό σου εκείνη τη στιγμή.
Τι κοστίζει, σε αριθμούς
Αυτό είναι το κομμάτι που δεν σου δείχνει κανείς. Ας πάρουμε δύο traders με λογαριασμό 10.000 δολαρίων που έχουν ακριβώς την ίδια κακή μέρα: πέντε χαμένες συναλλαγές στη σειρά. Ο πρώτος ρισκάρει σταθερά 1% κάθε φορά. Ο δεύτερος διπλασιάζει το ρίσκο μετά από κάθε απώλεια.
| Μετά από | Σταθερά 1% ανά συναλλαγή | Διπλασιασμός μετά από κάθε απώλεια |
|---|---|---|
| Αρχή | $10.000 | $10.000 |
| 1 απώλεια | $9.900 | $9.900 |
| 2 απώλειες | $9.801 | $9.702 |
| 3 απώλειες | $9.703 | $9.314 |
| 4 απώλειες | $9.606 | $8.569 |
| 5 απώλειες | $9.510 | $7.198 |
| Κέρδος που χρειάζεται για επιστροφή στα 10.000 | 5,2% | 38,9% |
Οι ίδιες πέντε λάθος εκτιμήσεις. Η ίδια στρατηγική. Η διαφορά είναι 2.312 δολάρια. Και το πιο σημαντικό: είναι η διαφορά ανάμεσα σε μία εβδομάδα κανονικού trading για να ανακάμψεις και σε έναν ολόκληρο μήνα.
Παρεμπιπτόντως, πέντε απώλειες στη σειρά δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Ένα νόμισμα φέρνει γράμματα πέντε φορές στη σειρά περίπου μία φορά στις 32 ρίψεις. Η σταθερή στήλη το αντέχει αυτό. Η άλλη στήλη είναι ο τρόπος που πεθαίνουν οι λογαριασμοί.
Γιατί συμβαίνει
Τρεις καλά τεκμηριωμένες συνήθειες του μυαλού στοιβάζονται η μία πάνω στην άλλη, και κανείς δεν μπορεί να εξαιρεθεί από αυτές.
- Αποστροφή στην απώλεια. Μια απώλεια μοιάζει πολύ μεγαλύτερη από ένα κέρδος ίδιου μεγέθους. Οι Kahneman και Tversky το μέτρησαν πριν από δεκαετίες, και ισχύει μέχρι σήμερα. Έτσι, μια απώλεια 200 δολαρίων δεν γεννά την επιθυμία για κέρδος 200 δολαρίων. Γεννά μια πολύ πιο δυνατή παρόρμηση.
- Η παγίδα του βυθισμένου κόστους. Τα χρήματα έχουν χαθεί, αλλά δεν το νιώθεις έτσι. Νιώθεις ότι μπορείς να τα πάρεις πίσω, και μάλιστα από την ίδια αγορά που μόλις σου τα πήρε.
- Αγκύρωση στο break-even. Μόλις βρεθείς σε απώλεια, ο στόχος αλλάζει αθόρυβα από «να κάνω καλό trading σήμερα» σε «να γυρίσω στο μηδέν». Είναι διαφορετικά παιχνίδια, και το δεύτερο δεν έχει έξοδο.
Το να τις γνωρίζεις δεν τις διορθώνει. Εγώ τις ήξερα και τις τρεις στις 15 Νοεμβρίου.
Έξι κανόνες που πραγματικά το σταματούν
Κάθε κανόνας παρακάτω έχει την ίδια μορφή: αποφασίζεται εκ των προτέρων και εφαρμόζεται μηχανικά. Τίποτα εδώ δεν εξαρτάται από το αν θα φερθείς λογικά τη χειρότερη στιγμή της μέρας σου.
1. Ημερήσιο όριο απωλειών, γραμμένο σε χρήματα
Όχι σε ποσοστό. Το ποσοστό είναι αφηρημένο και εύκολα το αμφισβητείς. Ένα ποσό στο δικό σου νόμισμα όχι. Γράψε το ποσό, και γράψε τι γίνεται όταν το φτάσεις: η πλατφόρμα κλείνει.
Η δική μου κλείνει για 24 ώρες. Η διάρκεια μετράει λιγότερο από το ότι δεν μπαίνει σε συζήτηση εκείνη τη στιγμή.
2. Διάλειμμα που δεν μπορείς να παραλείψεις
Μετά από κάθε απώλεια, ένα σταθερό διάστημα πριν από την επόμενη είσοδο. Δεκαπέντε λεπτά αρκούν για τους περισσότερους. Βάλε χρονόμετρο στο κινητό αντί να αποφασίζεις με το αίσθημα, γιατί με το αίσθημα το διάστημα γίνεται ενενήντα δευτερόλεπτα.
3. Μέγεθος θέσης καθορισμένο πριν ξεκινήσει η συνεδρίαση
Υπολόγισε το μέγεθος μία φορά, πριν ανοίξει η αγορά, και μην το ξαναϋπολογίζεις μέσα στη μέρα. Αν το μέγεθος είναι μια απόφαση που παίρνεις είκοσι φορές σε κάθε συνεδρίαση, μία από αυτές τις είκοσι θα παρθεί με θυμό.
Περισσότερα για το πώς να το υπολογίσεις θα βρεις στη διαχείριση κινδύνου στο trading.
4. Μια σωματική διακοπή
Σήκω από τη θέση σου. Βγες από το δωμάτιο. Οτιδήποτε σπάει τη στάση του ανθρώπου που κοιτάζει επίμονα την οθόνη. Ακούγεται ασήμαντο, και είναι ο κανόνας που οι περισσότεροι παραλείπουν, αλλά η παρόρμηση να ξαναμπείς είναι εν μέρει σωματική. Σβήνει πιο γρήγορα όταν δεν κάθεσαι μπροστά στο γράφημα.
5. Σταμάτα να χρησιμοποιείς τη λέξη «ανάκτηση»
Ο λογαριασμός δεν ξέρει τι έχασε. Δεν υπάρχει κάτι τέτοιο όπως το να πάρεις πίσω τα χρήματα. Υπάρχει μόνο η επόμενη συναλλαγή, που είναι καλή ή κακή από μόνη της. Τη στιγμή που πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται πώς θα ανακτήσεις κάτι, η συναλλαγή που ετοιμάζεσαι να ανοίξεις δεν έχει σχέση με την αγορά.
6. Μια ρουτίνα μετά την απώλεια, γραμμένη με ψυχραιμία
Μία κάρτα, γραμμένη σε μια καλή μέρα, με ακριβώς το τι κάνεις μετά από μια χαμένη συναλλαγή. Κλείσε την πλατφόρμα. Γράψε την απώλεια στο ημερολόγιο. Χρονόμετρο. Περπάτημα. Μετά, και μόνο τότε, αποφάσισε αν υπάρχει setup.
Δεν το γράφεις για σήμερα. Το γράφεις για την εκδοχή του εαυτού σου που δεν θα μπορεί να το κάνει.
Όταν δεν είναι θέμα πειθαρχίας, είναι κάτι άλλο
Αυτό είναι το κομμάτι που δεν γράφουν τα blog των brokers και όσοι πουλάνε μαθήματα, γιατί είναι κακό για τη δουλειά τους. Εγώ δεν πουλάω τίποτα, οπότε ορίστε.
Μερικές φορές το πρόβλημα δεν είναι η τεχνική. Μια δημοσίευση του 2021 στο Frontiers in Psychiatry από τους Hakansson, Fernandez-Aranda και Jimenez-Murcia αναφέρει ότι περίπου το 8% των επενδυτών στις χρηματοπιστωτικές αγορές μπορεί να πληροί τα κριτήρια του προβληματικού τζόγου σε σχέση με το trading τους, και περιγράφει το γρήγορο day trading ως αναγνωρισμένο δρόμο προς τα χρέη και τα προβλήματα ψυχικής υγείας.
Η οικονομική πλευρά δείχνει προς την ίδια κατεύθυνση. Το 2020, οι Chague, De-Losso και Giovannetti μελέτησαν όλους όσοι ξεκίνησαν day trading σε βραζιλιάνικα μετοχικά futures μεταξύ 2013 και 2015. Από όσους συνέχισαν για περισσότερες από 300 μέρες, το 97% έχασε χρήματα και μόνο το 1,1% κέρδισε περισσότερα από τον κατώτατο μισθό της Βραζιλίας. Όσοι επέμειναν δεν ήταν αυτοί που τελικά κέρδισαν.
Οπότε αξίζει να αναρωτηθείς με ειλικρίνεια αν κάτι από τα παρακάτω σε περιγράφει:
- Κάνεις trading με χρήματα που χρειάζεσαι για ενοίκιο, λογαριασμούς ή χρέη.
- Κρύβεις το μέγεθος των απωλειών σου από ανθρώπους που είναι κοντά σου.
- Έχεις πει στον εαυτό σου ότι θα σταματήσεις, περισσότερες από μία φορές, και δεν σταμάτησες.
- Οι απώλειες επηρεάζουν τον ύπνο σου, τη δουλειά σου ή τις σχέσεις σου.
- Μετά από κερδοφόρες μέρες νιώθεις χειρότερα από ό,τι περίμενες.
Αν ισχύουν αρκετά από αυτά, κανένα άρθρο για τα stop loss δεν θα βοηθήσει, και ένα ημερήσιο όριο απωλειών θα είναι απλώς ακόμα ένας κανόνας που θα παραβιάσεις. Είναι το ίδιο πεδίο με τον τζόγο, και αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο. Το να μιλήσεις με έναν γιατρό ή με μια υπηρεσία υποστήριξης για τον τζόγο είναι ένα λογικό πρώτο βήμα, όχι κάτι δραματικό. Δεν υπάρχει εκδοχή όπου η αγορά θα το διορθώσει για σένα.
Πώς να το εντοπίσεις στο δικό σου ημερολόγιο
Αν ήδη κρατάς αρχείο, δεν χρειάζεται να βασιστείς στη μνήμη. Ξαναδιάβασε τις τελευταίες είκοσι συναλλαγές σου και ψάξε για αυτά τα πέντε μοτίβα.
| Τι βλέπεις στο αρχείο | Τι σημαίνει |
|---|---|
| Το μέγεθος είναι μεγαλύτερο από της προηγούμενης συναλλαγής, και η προηγούμενη ήταν κόκκινη | Revenge trading, ό,τι κι αν γράφει ο «Λόγος εισόδου» |
| Λιγότερα από δεκαπέντε λεπτά ανάμεσα σε μια απώλεια και στην επόμενη είσοδο | Κανένα διάλειμμα. Την απόφαση την πήρε η απώλεια |
| Ο «Λόγος εισόδου» είναι αόριστος ή κενός σε εκείνη τη γραμμή | Δεν υπήρχε setup. Υπήρχε ανάγκη |
| Βγήκες κάπου αλλού και όχι στο stop που είχες σχεδιάσει | Το πλάνο εγκαταλείφθηκε στη μέση της συναλλαγής |
| Νέα είσοδος στο ίδιο μέσο μέσα σε μία ώρα αφού έχασες σε αυτό | Κυνηγάς αυτό που σε πλήγωσε |
Δύο ή περισσότερα από αυτά σε είκοσι συναλλαγές είναι μοτίβο, όχι μια κακή μέρα. Αν δεν κρατάς ακόμα αρχείο, ξεκίνα με το ημερολόγιο συναλλαγών, γιατί χωρίς αυτό κάθε απώλεια μοιάζει με μια μεμονωμένη ατυχία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι αλήθεια ότι το 90% των traders χάνει χρήματα;
Το ποσοστό του 90% επαναλαμβάνεται παντού και δεν στηρίζεται σε καμία συγκεκριμένη μελέτη. Αυτό που είναι τεκμηριωμένο δεν είναι πιο ευγενικό. Η European Securities and Markets Authority (ESMA) εξέτασε λογαριασμούς CFD ιδιωτών επενδυτών σε όλη την ΕΕ και βρήκε ότι το 74% έως 89% χάνει χρήματα. Η βραζιλιάνικη μελέτη που ανέφερα παραπάνω βρήκε 97% σε όσους συνέχισαν πέρα από τις 300 μέρες. Άρα το 90% είναι αστικός μύθος, και οι πραγματικοί αριθμοί βρίσκονται εκατέρωθεν.
Τι είναι ο κανόνας του 90% στο trading;
Συνήθως διατυπώνεται ως «το 90% των traders χάνει το 90% των χρημάτων του σε 90 μέρες». Είναι ρητό, όχι εύρημα. Κανείς δεν έχει παρουσιάσει ποτέ τη μελέτη πίσω από αυτό. Χρησιμοποίησε τα στοιχεία της ESMA και της βραζιλιάνικης μελέτης όταν θέλεις έναν αριθμό που μπορείς να υποστηρίξεις.
Είναι αλήθεια ότι το 99% των traders αποτυγχάνει;
Καμία πηγή δεν λέει ακριβώς 99%. Ο πιο κοντινός πραγματικός αριθμός είναι από τη βραζιλιάνικη μελέτη, όπου το 98,9% των day traders που επέμειναν δεν κατάφερε να βγάλει ούτε τον κατώτατο μισθό. Μάλλον από εκεί βγαίνει αυτή η αίσθηση. Η σημαντική λέξη είναι «επέμειναν»: ήταν άνθρωποι που συνέχισαν για περισσότερες από 300 μέρες.
Ένας μεγαλύτερος λογαριασμός κάνει το revenge trading λιγότερο επικίνδυνο;
Όχι. Κάθε αριθμός στον πίνακα παραπάνω είναι ποσοστό, και τα ποσοστά δεν νοιάζονται για το υπόλοιπο. Ο διπλασιασμός μετά από κάθε απώλεια καταστρέφει έναν λογαριασμό 100.000 ακριβώς στον ίδιο αριθμό συναλλαγών με έναν λογαριασμό 10.000. Αλλάζει μόνο το κόστος.
Με λίγα λόγια
Το revenge trading δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα και δεν είναι σπάνιο. Είναι αυτό που συμβαίνει όταν μια απόφαση που έπρεπε να έχει παρθεί εκ των προτέρων την παίρνει κάποιος που μόλις έχασε χρήματα.
Γράψε το ημερήσιο όριο απωλειών σε χρήματα. Αποφάσισε από τώρα τι γίνεται όταν το φτάσεις. Να κλείνει η πλατφόρμα, όχι να κρέμονται όλα από τη θέλησή σου. Και αν αναγνώρισες τον εαυτό σου στη λίστα παραπάνω, ασχολήσου πρώτα με αυτό, γιατί κανένας κανόνας δεν αντέχει ένα πρόβλημα για το οποίο δεν φτιάχτηκε.
Ο δικός μου κανόνας κόστισε 8.000 δολάρια για να γραφτεί. Ο δικός σου μπορεί να μην κοστίσει τίποτα.