შურისძიების ტრეიდინგი (revenge trading) არის გარიგების გახსნა წაგებული თანხის დასაბრუნებლად და არა იმიტომ, რომ სეტაპი (ხელსაყრელი სიტუაცია) გაჩნდა. იმ წუთში მას ნებისყოფით ვერ შეაჩერებთ, რადგან სწორედ იმ წუთში გღალატობთ განსჯის უნარი. მას აჩერებს წესი, რომელიც ადრე, მშვიდ მდგომარეობაში დაწერეთ და რომელიც გადაწყვეტილებას ხელიდან გართმევთ.
ეს იმიტომ ვიცი, რომ ამ გაკვეთილის სწავლა 8 000 დოლარი დამიჯდა.
დღე, რომელიც 8 000 დოლარი დამიჯდა
15 ნოემბერი იყო და ეს დღე ჩემი კარიერის ყველაზე ძვირი გაკვეთილი აღმოჩნდა.
დილის პირველ გარიგებაში ფასი საპირისპირო მიმართულებით წავიდა. ზარალი მივიღე. ეს ჩვეულებრივი ამბავი იყო. დღე რომ ამით დასრულებულიყო, ეს იქნებოდა ჩვეულებრივი წამგებიანი დილა, რომელიც არც კი დამამახსოვრდებოდა. ამის ნაცვლად, გრძნობას გავყევი. ფულის სწრაფად დაბრუნება მინდოდა და შემდეგ გარიგებაზე ზომა გავაორმაგე.
ბაზარმა ეს არ მაპატია. ფასი ისევ საპირისპიროდ წავიდა და თხუთმეტ წუთში მთელი თვის ნამუშევარი დავკარგე. რვა ათასი დოლარი. ეს ფინანსურადაც მტკივნეული იყო და ფსიქოლოგიურადაც, და მეორე ტკივილი უფრო დიდხანს გაგრძელდა.
იმ დღის შემდეგ დღიურში ერთი ურყევი წესი ჩავწერე და ის დღემდე იქ არის:
როგორც კი ზარალის დღიური ლიმიტი მიიღწევა, პლატფორმა 24 საათით იხურება. გამონაკლისების გარეშე. არავითარი გაზრდილი პოზიცია, არავითარი ბაზართან ანგარიშის გასწორება.
ეს გაკვეთილი 8 000 დოლარი დამიჯდა. მას შემდეგ ამ წესმა ბევრი ფული შემინარჩუნა, სიმშვიდე კი – კიდევ უფრო მეტი. ყველაფერი, რაც ქვემოთ წერია, ვრცლად ხსნის, რატომ მუშაობს ის.
როგორ ვლინდება შურისძიების ტრეიდინგი
იმ წუთებში ეს იშვიათად ჩანს დრამატულად. არავინ ფიქრობს: „ახლა შურისძიების გარიგებებს ვდებ“. ეს აჩქარების შეგრძნებაა, აჩქარება კი გაბედულებად გეჩვენებათ.
თანმიმდევრობა თითქმის ყოველთვის ერთნაირია:
- მოდის ზარალი, ხშირად სავაჭრო სესიის დასაწყისში.
- შემდეგ გარიგებაში ჩვეულებრივზე სწრაფად შედიხართ, ნაკლები შემოწმებით.
- ზომა უფრო დიდია, რადგან უფრო დიდი მოგება დღეს გამოასწორებდა.
- სტოპ-ლოსი უფრო შორს დგას ან საერთოდ არ არის, რადგან ჩვეულებრივი სტოპ-ლოსით საკმარის თანხას ვერ დაიბრუნებდით.
- თუ ეს გარიგებაც წამგებიანია, შემდეგი კიდევ უფრო დიდია.
ნიშანი ემოცია არ არის. ნიშანი არითმეტიკაა. თუ წამგებიანი გარიგების შემდეგ მაშინვე პოზიციის ზომა გაზარდეთ, ეს შურისძიების ტრეიდინგი იყო, რაც არ უნდა გეთქვათ მაშინ საკუთარი თავისთვის.
რა ფასი აქვს ამას ციფრებში
ამ ნაწილს არავინ გაჩვენებთ. აი, ორი ტრეიდერი 10 000 დოლარიანი ანგარიშით, რომლებსაც ზუსტად ერთნაირი ცუდი დღე აქვთ: ზედიზედ ხუთი წამგებიანი გარიგება. ერთი ყოველ ჯერზე უცვლელად 1%-ს რისკავს. მეორე ყოველი ზარალის შემდეგ რისკს აორმაგებს.
| ეტაპი | უცვლელად 1% ყოველ გარიგებაზე | გაორმაგება ყოველი ზარალის შემდეგ |
|---|---|---|
| დასაწყისი | $10 000 | $10 000 |
| 1 ზარალის შემდეგ | $9 900 | $9 900 |
| 2 ზარალის შემდეგ | $9 801 | $9 702 |
| 3 ზარალის შემდეგ | $9 703 | $9 314 |
| 4 ზარალის შემდეგ | $9 606 | $8 569 |
| 5 ზარალის შემდეგ | $9 510 | $7 198 |
| 10 000-მდე დასაბრუნებლად საჭირო მოგება | 5,2% | 38,9% |
იგივე ხუთი მცდარი გადაწყვეტილება. იგივე სტრატეგია. სხვაობა 2 312 დოლარია. უფრო მნიშვნელოვანი კი ის არის, რომ ზარალის აღსადგენად ერთ შემთხვევაში ერთი კვირის ჩვეულებრივი ვაჭრობა დაგჭირდებათ, მეორეში კი – მთელი თვის.
სხვათა შორის, ზედიზედ ხუთი ზარალი უჩვეულო არ არის. ყოველ 32 აგდებაში დაახლოებით ერთხელ მონეტა ზედიზედ ხუთჯერ საფასურზე დაეცემა. უცვლელი რისკის სვეტი ამას უძლებს. მეორე სვეტი კი გვიჩვენებს, როგორ იღუპება ანგარიშები.
რატომ ხდება ეს
აზროვნების სამი კარგად შესწავლილი ჩვევა ერთმანეთს ედება და მათგან თავს ვერავინ დაიძვრენს.
- დანაკარგის არიდება. ზარალი გაცილებით დიდად აღიქმება, ვიდრე იმავე ზომის მოგება. Kahneman-მა და Tversky-მ ეს ათწლეულების წინ გაზომეს და მას შემდეგ ეს დასკვნა არავის გაუქარწყლებია. ამიტომ 200 დოლარის ზარალი 200 დოლარის მოგების სურვილს არ ბადებს. ის ბევრად უფრო ძლიერ ჟინს ბადებს.
- უკვე გაღებული ხარჯის ხაფანგი. ფული წასულია, მაგრამ ასე არ გრძნობთ. გეჩვენებათ, რომ მისი დაბრუნება შეიძლება, თანაც სწორედ იმავე ბაზრიდან, რომელმაც ის ახლახან წაგართვათ.
- ნულოვან ნიშნულზე მიჯაჭვულობა. როგორც კი მინუსში აღმოჩნდებით, მიზანი „დღეს კარგად ვივაჭრო“ შეუმჩნევლად იცვლება მიზნით „ნულზე დავბრუნდე“. ეს სხვადასხვა თამაშია და მეორეს გასასვლელი არ აქვს.
ამის ცოდნა პრობლემას არ აგვარებს. 15 ნოემბერს სამივე ვიცოდი.
ექვსი წესი, რომელიც მას ნამდვილად აჩერებს
ქვემოთ მოცემული ყველა წესი ერთი ყალიბისაა: წინასწარ გადაწყვეტილი და მექანიკური. არც ერთი მათგანი არ არის დამოკიდებული იმაზე, მოიქცევით თუ არა გონივრულად დღის ყველაზე ცუდ მომენტში.
1. ზარალის დღიური ლიმიტი, ფულში ჩაწერილი
პროცენტებში კი არა. პროცენტი აბსტრაქტულია და მასთან დავა ადვილია. საკუთარ ვალუტაში გამოხატულ რიცხვთან კი – არა. ჩაწერეთ თანხა და ჩაწერეთ, რა ხდება, როცა ის მიიღწევა: პლატფორმა იხურება.
ჩემი პლატფორმა 24 საათით იხურება. რამდენი ხნით – ეს ნაკლებად მნიშვნელოვანია, ვიდრე ის, რომ იმ წუთში ეს განსახილველი არ არის.
2. შესვენება, რომელსაც ვერ გამოტოვებთ
ნებისმიერი ზარალის შემდეგ – ფიქსირებული პაუზა შემდეგ შესვლამდე. უმეტესობისთვის თხუთმეტი წუთი საკმარისია. ტელეფონზე ტაიმერი დააყენეთ და შეგრძნებით ნუ გადაწყვეტთ, რადგან შეგრძნებით პაუზა ოთხმოცდაათ წამად იქცევა.
3. სესიის დაწყებამდე განსაზღვრული პოზიციის ზომა
ზომა ერთხელ გამოთვალეთ, ბაზრის გახსნამდე, და დღის განმავლობაში ხელახლა ნუ გადაითვლით. თუ ზომა ისეთი გადაწყვეტილებაა, რომელსაც სესიის განმავლობაში ოცჯერ იღებთ, ამ ოციდან ერთს აუცილებლად გაბრაზებული მიიღებთ.
დაწვრილებით, როგორ გამოთვალოთ ის, წაიკითხავთ გაკვეთილში რისკის მართვა ტრეიდინგში.
4. ფიზიკური წყვეტა
ადექით. ოთახიდან გადით. ნებისმიერი რამ, რაც ეკრანზე მიშტერებულ პოზას დაარღვევს. წვრილმანად ჩანს და სწორედ ამ წესს გამოტოვებენ ხოლმე, მაგრამ ხელახლა შესვლის ჟინი ნაწილობრივ ფიზიკურია. ის უფრო სწრაფად ქრება, როცა გრაფიკის წინ არ ზიხართ.
5. უარი თქვით სიტყვაზე „ამოღება“
ანგარიშმა არ იცის, რა დაკარგა. წაგებული ფულის უკან დაბრუნება არ არსებობს. არსებობს მხოლოდ შემდეგი გარიგება, რომელიც თავისთავად ან კარგია, ან ცუდი. როგორც კი შეამჩნევთ, რომ რაღაცის ამოღებაზე ფიქრობთ, ის გარიგება, რომლის დადებასაც აპირებთ, ბაზარს უკვე აღარ ეხება.
6. ზარალის შემდგომი რიტუალი, მშვიდ მდგომარეობაში დაწერილი
ერთი პატარა ბარათი, რომელიც კარგ დღეს დაწერეთ და რომელზეც ზუსტად წერია, რას აკეთებთ წამგებიანი გარიგების შემდეგ. დახურეთ პლატფორმა. ჩაწერეთ ზარალი დღიურში. ტაიმერი. გასეირნება. მერე, და მხოლოდ მერე, გადაწყვიტეთ, არის თუ არა სეტაპი.
ამას დღევანდელი დღისთვის არ წერთ. ამას წერთ საკუთარი თავისთვის იმ წუთისთვის, როცა თავად ამას ვეღარ შეძლებთ.
როცა პრობლემა დისციპლინა კი არ არის, არამედ სხვა რამ
ამ ნაწილს ბროკერების ბლოგები და კურსების გამყიდველები არ წერენ, რადგან ეს ბიზნესისთვის ცუდია. მე არაფერს ვყიდი, ამიტომ გეტყვით.
ზოგჯერ პრობლემა ტექნიკაში არ არის. 2021 წელს Frontiers in Psychiatry-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში Hakansson, Fernandez-Aranda და Jimenez-Murcia წერენ, რომ ფინანსური ბაზრების ინვესტორების დაახლოებით 8% შესაძლოა თავიანთი ტრეიდინგის გამო აზარტულ თამაშებზე პრობლემური დამოკიდებულების კრიტერიუმებს აკმაყოფილებდეს, დღის შიგნით სწრაფ ვაჭრობას კი ვალებისა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებისკენ მიმავალ ცნობილ გზად აღწერენ.
ფინანსური მხარეც იმავეზე მიუთითებს. 2020 წელს Chague-მ, De-Losso-მ და Giovannetti-მ შეისწავლეს ყველა, ვინც 2013–2015 წლებში ბრაზილიური აქციების ფიუჩერსებით დღის შიგნით ვაჭრობა დაიწყო. მათგან, ვინც 300 დღეზე მეტხანს განაგრძო, 97%-მა ფული დაკარგა და მხოლოდ 1,1%-მა გამოიმუშავა ბრაზილიის მინიმალურ ხელფასზე მეტი. ვინც დაჟინებით განაგრძობდა, საბოლოოდ მოგებული არ დარჩა.
ამიტომ ღირს, გულწრფელად ჰკითხოთ საკუთარ თავს, ხომ არ გეხებათ რომელიმე მათგანი:
- ვაჭრობთ ფულით, რომელიც ქირის, გადასახადების ან ვალის გადასახდელად გჭირდებათ.
- ახლობლებს უმალავთ, რამხელა ზარალი გაქვთ.
- არაერთხელ გითქვამთ საკუთარი თავისთვის, რომ შეწყვეტდით, და არ შეგიწყვეტიათ.
- ზარალი თქვენს ძილს, სამსახურს ან ურთიერთობებს აზიანებს.
- მომგებიანი დღეების შემდეგ იმაზე უარესად გრძნობთ თავს, ვიდრე მოელოდით.
თუ ამათგან რამდენიმე სიმართლეა, სტოპ-ლოსებზე ვერც ერთი სტატია ვერ დაგეხმარებათ, ზარალის დღიური ლიმიტი კი უბრალოდ კიდევ ერთი წესი იქნება, რომელსაც დაარღვევთ. ეს იმავე სფეროს განეკუთვნება, რასაც აზარტული თამაშები, და იმავე გზით მკურნალობენ. ექიმთან ან აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულთა დახმარების სამსახურთან საუბარი გონივრული პირველი ნაბიჯია და არა დრამატული. ამას ბაზარი თქვენ ნაცვლად არასდროს გამოასწორებს.
როგორ ამოიცნოთ ის საკუთარ დღიურში
თუ უკვე აწარმოებთ ჩანაწერებს, მეხსიერების იმედად ყოფნა არ გჭირდებათ. გადაიკითხეთ ბოლო ოცი გარიგება და მოძებნეთ ეს ხუთი კანონზომიერება.
| რას ხედავთ ჩანაწერებში | რას ნიშნავს ეს |
|---|---|
| ზომა წინა გარიგებაზე დიდია, წინა გარიგება კი წამგებიანი იყო | შურისძიების გარიგება, რაც არ უნდა ეწეროს სვეტში „შესვლის მიზეზი“ |
| ზარალსა და შემდეგ შესვლას შორის თხუთმეტ წუთზე ნაკლებია | შესვენება არ ყოფილა. გადაწყვეტილება ზარალმა მიიღო |
| სვეტი „შესვლის მიზეზი“ ამ სტრიქონში ბუნდოვანია ან ცარიელი | სეტაპი არ ყოფილა. იყო მოთხოვნილება |
| გარიგებიდან დაგეგმილი სტოპ-ლოსისგან განსხვავებულ ადგილას გახვედით | გეგმა გარიგების მსვლელობისას მიატოვეთ |
| იმავე ინსტრუმენტში ხელახლა შეხვედით ზარალიდან ერთი საათის განმავლობაში | მისდევთ იმას, რამაც გატკინათ |
ოც გარიგებაში ამათგან ორი ან მეტი უკვე კანონზომიერებაა და არა ერთი ცუდი დღე. თუ ჯერ ჩანაწერებს არ აწარმოებთ, დაიწყეთ ტრეიდინგის დღიურის ტარებით, რადგან მის გარეშე ყოველი ზარალი ცალკე უიღბლობად გეჩვენებათ.
ხშირად დასმული კითხვები
მართალია, რომ ტრეიდერების 90% ფულს კარგავს?
90%-იანი ციფრი ყველგან მეორდება, მაგრამ მის უკან არც ერთი კონკრეტული კვლევა არ დგას. ის, რაც დოკუმენტურად დასტურდება, არც ისე ნუგეშისმცემელია. European Securities and Markets Authority-მ ევროკავშირის მასშტაბით საცალო კლიენტების CFD ანგარიშები შეისწავლა და დაადგინა, რომ მათი 74%-დან 89%-მდე ფულს კარგავს. ზემოთ ნახსენებმა ბრაზილიურმა კვლევამ 300 დღეზე მეტხანს მოვაჭრეებში 97% აჩვენა. ასე რომ, 90% ფოლკლორია, რეალური ციფრები კი მის ქვემოთაც არის და ზემოთაც.
რა არის 90%-ის წესი ტრეიდინგში?
მას ჩვეულებრივ ასე ციტირებენ: „ტრეიდერების 90% 90 დღეში თავისი ფულის 90%-ს კარგავს“. ეს გამონათქვამია და არა კვლევის შედეგი. მის უკან მდგარი კვლევა არავის არასდროს უჩვენებია. როცა ისეთი რიცხვი გჭირდებათ, რომელსაც დაეყრდნობით, ESMA-სა და ბრაზილიური კვლევის მონაცემები გამოიყენეთ.
მართალია, რომ ტრეიდერების 99% მარცხდება?
ზუსტად 99%-ს არც ერთი წყარო არ ასახელებს. ყველაზე ახლო რეალური ციფრი ბრაზილიური კვლევიდანაა, სადაც დღის შიგნით მოვაჭრე დაჟინებული ტრეიდერების 98,9%-მა მინიმალური ხელფასის გამომუშავებაც კი ვერ შეძლო. ეს შეგრძნება, ალბათ, აქედან მოდის. მთავარი სიტყვა აქ არის „დაჟინებული“: ესენი იყვნენ ადამიანები, რომლებიც 300 დღეზე მეტხანს განაგრძობდნენ ვაჭრობას.
უფრო დიდი ანგარიში შურისძიების ტრეიდინგს ნაკლებად საშიშს ხდის?
არა. ზემოთ მოცემულ ცხრილში ყველა რიცხვი პროცენტია, პროცენტებს კი ბალანსი არ აინტერესებს. ყოველი ზარალის შემდეგ გაორმაგება 100 000-იან ანგარიშს ზუსტად იმდენივე გარიგებაში ანადგურებს, რამდენშიც 10 000-იანს. იცვლება მხოლოდ ფასი.
მოკლედ
შურისძიების ტრეიდინგი არც ხასიათის ნაკლია და არც იშვიათი მოვლენა. ის მაშინ ჩნდება, როცა გადაწყვეტილებას, რომელიც წინასწარ უნდა ყოფილიყო მიღებული, იღებს ადამიანი, რომელმაც ახლახან ფული წააგო.
ზარალის დღიური ლიმიტი ფულში ჩაწერეთ. ახლავე გადაწყვიტეთ, რა მოხდება, როცა ის მიიღწევა. დაეყრდენით პლატფორმის დახურვას და არა ნებისყოფას. და თუ ზემოთ მოცემულ სიაში საკუთარი თავი იცანით, ჯერ ამას მიხედეთ, რადგან ვერც ერთი წესი ვერ გაუძლებს პრობლემას, რომლისთვისაც არ შექმნილა.
ჩემი წესის დაწერა 8 000 დოლარი დამიჯდა. თქვენი შეიძლება არაფერი დაგიჯდეთ.