Nếu bạn liên tục thua lỗ, nguyên nhân thường không nằm ở khả năng phân tích của bạn. Nó nằm ở khối lượng vị thế, tần suất bạn giao dịch, và những gì bạn làm trong mười phút sau một khoản lỗ. Ba điều đó quyết định phần lớn kết quả trước khi biểu đồ kịp có ý nghĩa gì.
Điều đó khó nghe, vì nó có nghĩa là một chỉ báo tốt hơn sẽ không giải quyết được vấn đề. Nhưng đó cũng là tin tốt, vì cả ba đều là những thứ bạn hoàn toàn kiểm soát được.
Dưới đây là sáu lý do hay gặp nhất, mỗi lý do trông như thế nào trong một tài khoản thật, và một cách để tìm ra lý do nào là của bạn.
Trước hết, con số không ai đưa lên trang chủ
Từ 74% đến 89% tài khoản của nhà đầu tư cá nhân bị lỗ. Con số đó không đến từ một blog giao dịch. Nó đến từ Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu, nơi đã xem xét hoạt động giao dịch CFD của nhà đầu tư cá nhân trên toàn EU và thấy mức lỗ trung bình mỗi khách hàng từ 1.600 đến 29.000 euro. Đó là lý do mọi công ty môi giới (broker) được cấp phép ở châu Âu giờ đây phải hiển thị tỷ lệ phần trăm khách hàng thua lỗ của chính họ ở đầu trang web. Hãy vào xem trang của công ty bạn đang dùng. Con số nằm ngay đó.
Hãy đọc điều đó như bối cảnh, không phải như lời an ủi. Nó không có nghĩa là thua lỗ là không thể tránh khỏi. Nó có nghĩa là hầu hết mọi người khi mới bắt đầu đều làm cùng một vài điều, và những điều đó có kết quả dễ đoán.
1. Bạn chịu rủi ro quá nhiều ở mỗi lệnh
Đây là lý do khiến tài khoản cháy, và người mắc phải gần như không bao giờ nhận ra, vì một lệnh lớn trông vẫn ổn cho đến tận lần thua thứ năm liên tiếp.
Năm lần thua liên tiếp không phải là xui xẻo. Một đồng xu ra mặt sấp năm lần liên tiếp khoảng một lần trong mỗi 32 lần thử. Qua một trăm lệnh, bạn nên chờ đợi sẽ gặp nó, có lẽ còn hơn một lần. Vì vậy câu hỏi không phải là nó có xảy ra hay không. Câu hỏi là tài khoản của bạn trông thế nào sau đó.
| Rủi ro mỗi lệnh | Tài khoản còn lại sau 5 lần thua | Sau 10 lần thua |
|---|---|---|
| 1% | 95% | 90% |
| 2% | 90% | 82% |
| 5% | 77% | 60% |
| 10% | 59% | 35% |
| 20% | 33% | 11% |
Hàng dưới cùng là nơi phần lớn tài khoản của người mới chết. Và thiệt hại không đối xứng, đây là phần mọi người hay bỏ lỡ. Mất tiền và kiếm lại số tiền đó không phải là hai việc có cùng độ lớn.
| Nếu bạn lỗ | Bạn cần mức lãi này chỉ để quay về như cũ |
|---|---|
| 10% | 11% |
| 20% | 25% |
| 30% | 43% |
| 50% | 100% |
| 70% | 233% |
Mức sụt giảm tài khoản (drawdown) 50% cần mức lãi 100% để gỡ lại. Nếu bạn có thể kiếm 100% một cách đều đặn, bạn đã không phải đọc bài này. Đó là lý do lời khuyên thông thường là chỉ chịu rủi ro 1% đến 2% tài khoản cho mỗi lệnh. Những con số đó chẳng có gì thần kỳ. Chúng chỉ đơn giản là đủ nhỏ để bạn vẫn sống sót qua một chuỗi thua lỗ bình thường.
Một lưu ý thẳng thắn: quản lý khối lượng vị thế không biến một chiến lược thua thành chiến lược thắng. Nó cho bạn đủ thời gian để tìm ra mình đang có loại nào.
2. Bạn chốt lời sớm và để lỗ chạy
Hiện tượng này có tên gọi và có số đo hẳn hoi. Terrance Odean đã nghiên cứu 10.000 tài khoản môi giới và thấy rằng nhà đầu tư bán các vị thế đang lãi với tỷ lệ 14,8% và các vị thế đang lỗ với tỷ lệ 9,8%. Nói cách khác, một vị thế lãi có khả năng bị bán cao hơn khoảng 1,5 lần so với một vị thế lỗ.
Rồi ông theo dõi những gì xảy ra tiếp theo. Trong năm sau đó, những vị thế lãi họ đã bán vượt trội hơn những vị thế lỗ họ giữ lại 3,4 điểm phần trăm. Bản năng đó không chỉ là cảm tính. Nó còn đi ngược lại hoàn toàn.
Không khó để hiểu vì sao. Bán một vị thế lãi là chốt được lợi nhuận, và một khoản lãi đã chốt tạo cảm giác như có kỷ luật. Giữ một vị thế lỗ giúp tránh phải ghi nhận khoản lỗ, và một khoản lỗ trên giấy vẫn có cảm giác như có thể quay lại. Cả hai đều là quyết định cảm tính khoác áo kế hoạch.
Cách sửa không phải là ý chí. Đó là quyết định cả hai điểm thoát lệnh trước khi vào lệnh, rồi coi như chúng đã được quyết xong. Xem thêm trong bài khi nào nên thoát lệnh.
3. Bạn giao dịch nhiều hơn bạn nghĩ rất nhiều
Brad Barber và Terrance Odean đã theo dõi 66.465 hộ gia đình tại một công ty môi giới chiết khấu từ 1991 đến 1996. Thị trường sinh lời 17,9% mỗi năm trong giai đoạn đó. Hộ gia đình trung bình kiếm được 16,4%. Nhóm một phần năm giao dịch tích cực nhất kiếm được 11,4%.
Họ mất 6,5 điểm phần trăm mỗi năm, và không phải vì họ chọn tài sản tệ hơn. Đó là do chi phí. Mỗi lệnh đều phải trả spread, thường là phí hoa hồng, và đôi khi phí qua đêm. Những chi phí đó là chắc chắn. Lợi nhuận thì không. Giao dịch nhiều gấp bốn lần thì bạn trả gấp bốn lần cho cùng một lợi thế (edge) không chắc chắn.
Hãy đếm số lệnh của bạn trong tháng trước. Hầu hết mọi người đoán thấp đi một nửa.
4. Bạn chỉ quyết định điểm thoát sau khi đã vào lệnh
Trước khi vào lệnh, phán đoán của bạn còn tự do. Chưa có gì bị đặt cược, nên bạn có thể nhìn biểu đồ và thành thật nói ra ý tưởng sẽ bị chứng minh là sai ở đâu.
Ngay khi bạn đã vào lệnh, phán đoán đó thuộc về một người đang có tiền bị đặt cược, đang nhìn một con số nhảy liên tục. Người đó sẽ tìm ra lý do. Mức giá đó chưa thật sự bị phá. Chỉ là một cây râu nến thôi. Sau tin tức giá sẽ quay lại. Không ý nghĩ nào trong số này xuất hiện trước khi bạn vào lệnh, và điều đó cho bạn biết chính xác chúng là gì.
Vì vậy, hãy viết ra ba con số trước mỗi lần vào lệnh:
- Mức giá chứng minh ý tưởng là sai. Đó là điểm cắt lỗ (stop loss) của bạn.
- Mức giá bạn chốt lời.
- Số tiền bạn mất, tính bằng chính đồng tiền của bạn, nếu giá chạm điểm cắt lỗ.
Nếu bạn không viết được cả ba, bạn chưa có một lệnh giao dịch. Bạn chỉ có một ý kiến.
5. Bạn giao dịch lớn hơn ngay sau một khoản lỗ
Đây là khác biệt giữa một tài khoản đang âm và một tài khoản đã mất trắng.
Vào lúc đó, logic nghe có vẻ hợp lý. Bạn vừa lỗ 200, vậy một lệnh gấp đôi khối lượng bình thường sẽ gỡ lại ngay trong một lần. Điều thực sự xảy ra là bạn mở một vị thế lớn hơn, với một thiết lập (setup) tệ hơn, kém kiên nhẫn hơn, trong khi phán đoán của bạn đang ở điểm tệ nhất trong ngày. Khoản lỗ tiếp theo gấp đôi, và khối lượng sau đó lại gấp đôi nữa.
Cách sửa đáng tin cậy duy nhất là một cơ chế máy móc, vì vào thời điểm đó, phán đoán của bạn đơn giản là không có mặt. Hãy chọn một quy tắc từ trước và viết nó ra. Thua hai lệnh trong một ngày thì nền tảng giao dịch đóng lại. Hoặc một mức lỗ tối đa trong ngày tính bằng tiền, không phải bằng phần trăm, để bạn không thể cãi lại nó.
Có một phiên bản nặng nề hơn của chuyện này đáng được gọi tên. Nếu bạn đang giao dịch bằng số tiền cần cho tiền nhà hoặc hóa đơn, nếu bạn giấu mức độ thua lỗ với những người thân thiết, hoặc nếu các khoản lỗ đang ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hay các mối quan hệ của bạn, thì vấn đề không còn là khối lượng vị thế nữa. Giao dịch có thể trở thành hành vi không kiểm soát được giống như cờ bạc, và những hình thức hỗ trợ tương tự cũng có ích. Điều đó đáng để bạn nói chuyện với ai đó trước khi đọc thêm một bài viết nữa về cắt lỗ.
6. Bạn không ghi chép gì, nên cứ lặp lại cùng một sai lầm
Hãy hỏi một trader (nhà giao dịch) đang thua lỗ vì sao họ thua, bạn thường sẽ nhận được một giả thuyết. Hãy bảo họ cho xem hai mươi lệnh gần nhất, họ thường không làm được.
Không có ghi chép, mỗi khoản lỗ đều trông như một lần xui xẻo riêng lẻ. Có ghi chép, khuôn mẫu thường lộ rõ trong vòng hai mươi lệnh, và thường là một trong năm điều ở trên. Ghi chép là việc rẻ nhất trong danh sách này và cũng là việc bị bỏ qua nhiều nhất. Bạn có thể đọc thêm cách làm trong bài viết nhật ký giao dịch.
Những sai lầm xảy ra trước cả lệnh đầu tiên
Sáu lý do trên đều xảy ra trước màn hình. Có một nhóm thứ hai đã được định đoạt trước khi bạn đặt bất kỳ lệnh nào, và vì chúng vô hình trong lúc giao dịch nên hiếm khi bị đổ lỗi.
Không có kế hoạch viết ra
Không phải một chiến lược nằm trong đầu. Mà được viết ra, ở đâu đó bạn có thể đọc lại: bạn vào thiết lập nào, khối lượng bao nhiêu, thoát ở đâu, và điều gì khiến bạn dừng giao dịch trong ngày. Nếu không được viết ra, nó không thể bị phá vỡ. Nghe như tự do, nhưng thực ra đó chính là vấn đề. Bạn không thể cải thiện một thứ không có phiên bản cố định để so sánh.
Giao dịch theo tin mách, tín hiệu và niềm tin của người khác
Một lệnh đi mượn không có điểm thoát, vì sự tự tin đến từ người khác và nó không chuyển sang bạn được. Khi giá đi ngược hướng, bạn chẳng có gì để dựa vào. Đây cũng là lý do một dịch vụ tín hiệu thua lỗ lại khó bỏ đến vậy: bạn chưa bao giờ xây dựng thứ có thể cho bạn biết nó không hiệu quả.
Không biết một lượt mở và đóng lệnh tốn bao nhiêu
Hầu hết người mới có thể nói được mức lợi nhuận họ nhắm tới nhưng không nói được chi phí để vào và ra lệnh. Spread, phí hoa hồng, và phí qua đêm nếu có. Những khoản đó bị trừ vào mọi lệnh, cả lệnh thắng lẫn lệnh thua, và với khối lượng nhỏ, chúng chiếm tỷ trọng trong kết quả lớn hơn nhiều so với mọi người nghĩ.
| Nếu một lượt mở và đóng lệnh tốn | Và bạn nhắm tới | Chi phí chiếm chừng này trong mục tiêu của bạn |
|---|---|---|
| $2 | $20 | 10% |
| $2 | $50 | 4% |
| $2 | $100 | 2% |
| $5 | $20 | 25% |
Hàng trên cùng và hàng dưới cùng là lý do những lệnh nhỏ, thường xuyên lại khó hơn nhiều so với vẻ ngoài. Với những lệnh đó, bạn không cạnh tranh với thị trường. Trước hết, bạn đang cạnh tranh với chính chi phí của mình.
Giao dịch năm thứ cùng lúc trong tháng đầu tiên
Mỗi công cụ có giờ giao dịch riêng, biên độ bình thường riêng, cách phản ứng với tin tức riêng. Theo dõi năm công cụ nghĩa là không học được cái nào. Nó cũng có nghĩa là bạn không bao giờ biết được một tuần thua lỗ là do chiến lược hay do bạn không biết một trong số chúng biến động mạnh lúc 15:00. Chỉ một công cụ cho đến khi bạn có năm mươi lệnh với nó.
Nếu bạn muốn phiên bản ngắn gọn của cả mười lý do trong trang này, thì đó là gần như không lý do nào liên quan đến việc đọc biểu đồ.
Cách tìm ra lý do nào là của bạn
Hãy lấy hai mươi lệnh tiếp theo và ghi lại bảy thứ. Không cần bảng tính cầu kỳ, một cuốn sổ là được.
- Ngày và công cụ.
- Lý do vào lệnh, trong một câu, viết trước khi bạn bấm.
- Thoát lệnh dự kiến: điểm cắt lỗ và mục tiêu bạn đã định.
- Thoát lệnh thực tế: nơi bạn thực sự thoát ra.
- Rủi ro %: phần trăm tài khoản bạn đã đặt vào rủi ro.
- Theo kế hoạch (C/K): bạn có làm theo kế hoạch của chính mình không, có hoặc không.
- Tâm trạng: bạn cảm thấy thế nào, trong hai hoặc ba từ.
Rồi đọc lại hai mươi lệnh đó và đếm. Nếu “Rủi ro %” thay đổi lung tung, đó là lý do một. Nếu các khoản lỗ của bạn luôn lớn hơn các khoản lãi, lý do hai. Nếu có nhiều dòng hơn bạn nghĩ, lý do ba. Nếu “Thoát lệnh dự kiến” và “Thoát lệnh thực tế” cứ lệch nhau, lý do bốn. Nếu khối lượng tăng vọt sau một dòng thua lỗ, lý do năm.
Cột “Theo kế hoạch (C/K)” là thứ hữu ích nhất trên trang. Nó tách bạch hai vấn đề hoàn toàn khác nhau. Nếu bạn làm theo kế hoạch mà vẫn thua, vấn đề nằm ở chiến lược. Nếu bạn không làm theo, chiến lược chưa bao giờ được kiểm chứng, và thay đổi nó sẽ chẳng cho bạn biết điều gì.
Chín tháng tôi đổ lỗi nhầm chỗ
Tôi đã thua lỗ gần chín tháng, và trong phần lớn thời gian đó, tôi tin chắc vấn đề nằm ở chiến lược. Mỗi chuỗi thua lại khiến tôi đi tìm một chiến lược tốt hơn. Một chỉ báo khác, một bộ quy tắc khác, một thứ gì đó không bị hỏng.
Chiến lược không phải là thứ bị hỏng. Tôi hoàn toàn không có quản lý rủi ro. Tôi không có số tiền cố định nào mình sẵn sàng mất cho một lệnh, nên khối lượng thay đổi theo mức độ chắc chắn tôi cảm thấy, và tôi luôn thấy chắc chắn nhất ngay trước những quyết định tệ nhất.
Khi cuối cùng tôi cố định số tiền chịu rủi ro cho mỗi lệnh và không xê dịch nó nữa, chuỗi thua lỗ chấm dứt. Không phải vì phân tích của tôi tiến bộ trong tuần đó, vì nó không hề tiến bộ. Vẫn những phán đoán đó, với khối lượng hợp lý, đã không còn dồn lại thành một cái hố tôi không thể leo lên.
Chính thay đổi đó đã giữ cho tài khoản không về 0, và đó là lý do mục đầu tiên trong danh sách này là khối lượng vị thế chứ không phải điều gì liên quan đến điểm vào lệnh.
Một thay đổi tác động đến con số nhiều nhất
Nếu bạn chỉ sửa một thứ, hãy sửa khối lượng. Đó là phép tính chứ không phải phán đoán, nên nó vẫn hiệu quả cả vào những ngày phán đoán của bạn không hiệu quả.
Hãy tính theo thứ tự này, trước khi vào lệnh:
- Tài khoản là 2.000. Một phần trăm của nó là 20. Đó là số tiền tối đa lệnh này được phép làm bạn mất.
- Giá vào lệnh là 50,00 và điểm cắt lỗ là 47,00, vậy mỗi đơn vị chịu rủi ro 3,00.
- 20 chia 3 được 6. Bạn mua 6 đơn vị, chứ không phải con số mà bạn cảm thấy là đúng.
Thứ tự rất quan trọng. Hầu hết trader thua lỗ chọn khối lượng trước rồi mới tìm một điểm cắt lỗ phù hợp với nó. Hãy làm ngược lại: thị trường quyết định điểm cắt lỗ, còn phép tính quyết định khối lượng. Để biết thêm, hãy xem bài quản lý rủi ro trong giao dịch.
Câu hỏi thường gặp
Sai lầm lớn nhất trong giao dịch là gì?
Xét theo tốc độ làm cháy tài khoản, đó là chịu rủi ro quá nhiều cho một lệnh. Xét theo số người bị ảnh hưởng, đó là không có kế hoạch viết ra, vì mọi sai lầm khác trong trang này đều dễ mắc hơn khi chẳng có gì để phá vỡ. Hai điều này liên quan với nhau: một kế hoạch phần lớn là tập hợp các quyết định về khối lượng, được đưa ra khi bạn còn bình tĩnh.
Một tài khoản lớn hơn có giải quyết được chuyện này không?
Không. Mọi con số ở trên đều là phần trăm, và phần trăm không quan tâm trong tài khoản có bao nhiêu tiền. Một trader chịu rủi ro 20% mỗi lệnh sẽ mất tài khoản 50.000 theo đúng cách đã mất tài khoản 500, chỉ là lúc đầu chậm hơn và đến cuối thì đắt hơn.
Tôi có nên quay lại tài khoản demo không?
Để làm quen với nền tảng giao dịch, có. Để sửa bất kỳ lý do nào trong sáu lý do trên, phần lớn là không. Năm trong sáu lý do là về cảm xúc, và cảm xúc không xuất hiện khi tiền không phải tiền thật. Một tài khoản thật rất nhỏ dạy bạn về bản thân nhiều hơn một tài khoản demo lớn.
Bao lâu nữa thì tôi hết thua lỗ?
Không có con số nào trung thực cả, và ai đưa cho bạn một con số là đang bán thứ gì đó. Điều bạn có thể đo là khoản lỗ trung bình của bạn có đang nhỏ dần không, và cột “Theo kế hoạch (C/K)” trong nhật ký của bạn có đang dần toàn là C không. Hai chỉ số đó thay đổi trước số dư tài khoản.
Là do chiến lược hay do tôi?
Hai mươi lệnh được ghi chép sẽ cho bạn biết, và không gì khác làm được điều đó. Hầu hết mọi người cho rằng đó là do chiến lược, thay đổi nó, và vì thế không bao giờ đi đến lệnh thứ hai mươi với bất kỳ cách tiếp cận nào. Bản thân điều đó là một lý do thua lỗ, và có lẽ là lý do phổ biến nhất.
Tóm lại
Những trader thoát khỏi thua lỗ hiếm khi làm được bằng cách tìm ra một tín hiệu tốt hơn. Họ làm được bằng cách giữ mỗi lệnh đủ nhỏ để khi sai vẫn sống sót được, bằng cách giao dịch ít hơn, bằng cách viết điểm thoát trước khi vào lệnh, và bằng cách ghi chép đủ trung thực để có thể đối chất với nó.
Không điều nào trong số đó thú vị, và không điều nào được đem bán. Đó chỉ là những gì còn lại khi bạn loại bỏ mọi thứ không hiệu quả.