Chắc bạn đã thấy sơ đồ đó rồi. Một làn sóng mượt mà chia thành bốn giai đoạn có gắn nhãn, kèm mũi tên chỉ chính xác chỗ nào nên mua và chỗ nào nên bán. Nó xuất hiện trong mọi bài viết về chủ đề này, và đó là bức hình gây hiểu lầm nhất trong giáo dục giao dịch.
Không phải vì các giai đoạn đó sai. Chúng có thật. Nó gây hiểu lầm vì sơ đồ được vẽ trên một biểu đồ mà các điểm đảo chiều đã xảy ra rồi, và đó là lúc duy nhất chúng trông hiển nhiên.
Bốn giai đoạn, nói ngắn gọn
Các thuật ngữ này đáng để biết, nên đây là chúng, không kèm mũi tên.
| Giai đoạn | Giá đang làm gì | Cảm giác vào lúc đó |
|---|---|---|
| Tích lũy | Đi ngang sau một đợt giảm dài | Nhàm chán. Chẳng có gì hiệu quả. Phần lớn mọi người đã thôi theo dõi |
| Tăng giá | Đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, đáy sau cao hơn đáy trước | Nhìn lại thì hiển nhiên. Vào lúc đó nó trông như thêm một nhịp hồi thất bại nữa |
| Phân phối | Đi ngang sau một đợt tăng dài, với những nhịp dao động mạnh hơn | Như một khoảng nghỉ trước chặng tăng tiếp theo. Chính điều đó khiến nó thành công |
| Giảm giá | Đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước, đáy sau thấp hơn đáy trước | Như một cơ hội mua, hết lần này đến lần khác |
Hãy nhìn cột thứ ba. Giai đoạn nào cũng có cảm giác như giai đoạn trước đang tiếp diễn, và đó chính là lý do bạn không thể thấy sự thay đổi khi đang đứng giữa nó.
Vì sao sơ đồ nói dối
Hãy lấy bất kỳ hình minh họa chu kỳ nào trong sách giáo khoa rồi che nửa bên phải lại. Phần còn lại chẳng rõ ràng gì cả. Cú giảm mà sơ đồ gắn nhãn “bắt đầu giảm giá” trông y hệt mười hai nhịp điều chỉnh (pullback) trong giai đoạn tăng giá trước đó, những nhịp mà sau đó đều đi tiếp lên đỉnh mới.
Vấn đề này có mặt trong toàn bộ phân tích kỹ thuật. Một mô hình được định nghĩa bởi cách nó kết thúc. Vai đầu vai chỉ là vai đầu vai khi đường viền cổ bị phá vỡ. Trước đó, nó chỉ là một biểu đồ. Đỉnh chu kỳ chỉ là đỉnh khi thị trường đã ngừng tạo đỉnh mới, và bạn chỉ biết điều đó một thời gian sau khi nó đã ngừng.
Vậy nên quan điểm trung thực là thế này. Các giai đoạn là cách hữu ích để mô tả những gì đã xảy ra. Chúng là công cụ kém để dự đoán điều gì xảy ra tiếp theo. Bất kỳ ai cho bạn xem sơ đồ có vẽ sẵn mũi tên vào lệnh đều đang cho bạn xem quá khứ, được vẽ với con mắt hoàn hảo của người nhìn lại.
Cú đảo chiều hóa ra chỉ là nhịp điều chỉnh
Có lần tôi đọc một nhịp điều chỉnh thành đỉnh của cả một xu hướng. Giá giảm mạnh đến mức trông như sự kết thúc của một điều gì đó, nên tôi bắt đầu mở vị thế theo chiều ngược lại, tin chắc rằng mình đang vào sớm một đợt giảm lớn chứ không phải vào muộn một đợt giảm nhỏ.
Đó là một nhịp điều chỉnh bên trong một xu hướng tăng mạnh, và nó đánh tan hoàn toàn các vị thế của tôi.
Phần khó chịu là vào lúc đó, không có gì trên màn hình của tôi cho thấy đây là nhịp điều chỉnh chứ không phải đảo chiều. Hai thứ trông y hệt nhau khi đang diễn ra. Chỉ một trong hai vẫn còn tiếp diễn sau một tuần.
Điều tôi rút ra là quy tắc tôi vẫn dùng đến giờ. Chừng nào cấu trúc chưa bị phá vỡ trên một khung thời gian cao hơn khung tôi đang giao dịch, thì xu hướng đang có hiệu lực vẫn còn hiệu lực, và ý kiến của tôi về việc chu kỳ đã đi đến đâu không thay đổi được điều đó.
Những gì bạn thực sự thấy được theo thời gian thực
Từ bỏ việc đoán giai đoạn không có nghĩa là bạn chẳng còn gì trong tay. Một số điều về tình trạng hiện tại có thể nhìn thấy thay vì phải đoán, và chúng hữu ích hơn.
| Những gì bạn thấy lúc này | Điều đó gợi ý gì | Điều nó không cho bạn biết |
|---|---|---|
| Đỉnh sau cao hơn, đáy sau cao hơn | Xu hướng hiện đang đi lên | Liệu ngày mai nó có tiếp tục không |
| Giá di chuyển trong một vùng đi ngang | Thị trường hiện đang đi ngang trong biên độ | Nó sẽ phá vỡ theo hướng nào, hay khi nào |
| Biến động mở rộng | Các cú chạy lớn hơn, cần khoảng cách cắt lỗ lớn hơn | Hướng của những cú chạy đó |
| Biến động thu hẹp | Biên độ nhỏ hơn. Các chiến lược phá vỡ (breakout) sẽ thất bại thường xuyên hơn | Rằng sắp có một cú chạy lớn. Sự yên ắng có thể kéo dài rất lâu |
| Khối lượng tăng khi giá lên đỉnh mới | Người mua đang hỗ trợ đà tăng | Rằng nó sẽ không đảo chiều |
| Đỉnh mới với khối lượng giảm dần | Ít người mua hơn ở mức giá này | Rằng đỉnh đã hình thành. Tình trạng này có thể kéo dài hàng tháng |
Hàng nào cũng có cột thứ ba, và đó chính là mấu chốt. Những điều này mô tả hiện tại. Không điều nào dự đoán được tương lai. Và những thứ hay được rao bán như tín hiệu nhất, như khối lượng giảm dần khi giá lên đỉnh, có thể kéo dài lâu hơn nhiều so với sức chờ của bất kỳ tài khoản nào.
Điều chỉnh chiến lược, đừng dự báo giai đoạn
Đây là phiên bản thực tế. Thay vì hỏi chúng ta đang ở giai đoạn nào, hãy hỏi những điều kiện nào đang hiện diện, và chiến lược của bạn có phù hợp với chúng không.
| Điều kiện hiện tại | Thường hiệu quả | Thường thất bại |
|---|---|---|
| Xu hướng rõ ràng, biên độ mở rộng | Đi theo xu hướng, giữ lệnh cho mục tiêu lớn hơn, vào lệnh ở nhịp điều chỉnh | Đánh ngược các cú chạy, mục tiêu hồi quy về trung bình quá sát |
| Đi ngang trong biên độ, biến động thu hẹp | Đánh ngược ở hai biên của vùng đi ngang, mục tiêu nhỏ hơn | Vào lệnh phá vỡ. Phần lớn phá vỡ xong rồi quay ngay lại |
| Giật cục, không có cấu trúc rõ ràng | Không giao dịch | Mọi thứ khác |
Hàng thứ ba là một câu trả lời thực sự, và đó là hàng mọi người hay bỏ qua. Một chiến lược hiệu quả khi thị trường có xu hướng sẽ thua lỗ đều đặn khi thị trường giật cục, và khoản lỗ đó không có nghĩa là chiến lược đã hỏng. Nó có nghĩa là chiến lược đang được dùng sai điều kiện. Đó là lý do sổ ghi chép của bạn cần ghi lại cả điều kiện thị trường chứ không chỉ kết quả. Xem thêm cách phân biệt hai điều đó trong bài làm sao biết chiến lược của bạn có hiệu quả không.
Chu kỳ không phải là gì
- Nó không phải là cuốn lịch. Các giai đoạn không có độ dài cố định. Tích lũy có thể kéo dài hai tuần hoặc bốn năm, và không có gì trong mô hình cho bạn biết là trường hợp nào.
- Nó không đối xứng. Làn sóng gọn gàng trong sơ đồ chỉ là một thói quen khi vẽ. Các đợt giảm giá thực tế thường nhanh và dốc hơn đợt tăng giá trước đó.
- Nó không chỉ là một chu kỳ. Biểu đồ tuần và biểu đồ năm phút có thể ở các giai đoạn khác nhau cùng một lúc, và cả hai đều đúng.
- Nó không lặp lại theo lịch. “Sắp đến lúc điều chỉnh rồi” không phải là một quan sát. Đó là một cảm giác có kèm theo biểu đồ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tôi biết thị trường đang ở giai đoạn nào của chu kỳ?
Nếu muốn chắc chắn thì bạn không biết được, và bất kỳ ai cho bạn xem sơ đồ có đánh dấu ngày hôm nay trên đó cũng không biết. Điều bạn xác định được là giá đang có xu hướng hay đang đi ngang, và biến động đang mở rộng hay thu hẹp. Điều đó kém thỏa mãn hơn nhưng hữu ích hơn nhiều, vì bạn có thể kiểm tra được.
Một chu kỳ thị trường kéo dài bao lâu?
Không có độ dài chuẩn nào cả. Bất kỳ con số nào người ta đưa cho bạn cũng chỉ là trung bình của các chu kỳ trong quá khứ, vốn chênh lệch rất lớn quanh con số đó. Chu kỳ là một hình dạng, không phải một khoảng thời gian.
Tôi có thể dùng chỉ báo để xác định giai đoạn không?
Chỉ báo là các phép tính trên giá quá khứ, nên chúng có cùng một vấn đề: chúng xác nhận sự thay đổi sau khi nó đã xảy ra. Điều đó không vô dụng, sự xác nhận có giá trị của nó. Nhưng một chỉ báo phát hiện được đỉnh sẽ phát hiện ra nó sau khi đỉnh đã qua, và đó là một sản phẩm khác hẳn với thứ thường được quảng cáo.
Điều này có đúng với tiền mã hóa và forex giống như với cổ phiếu không?
Cách mô tả bốn giai đoạn áp dụng ở bất cứ đâu có thị trường, và vấn đề “nhìn lại mới thấy” cũng vậy. Thậm chí nó còn tệ hơn ở các thị trường nhanh hơn, nơi cùng một hình dạng xuất hiện trên mọi khung thời gian và khiến người ta muốn đoán điểm đảo chiều nhiều lần trong ngày.
Tóm lại
Bốn giai đoạn là một mô tả tốt về quá khứ và là một dự báo kém về tương lai. Theo thời gian thực, một nhịp điều chỉnh và khởi đầu của một đợt giảm trông y hệt nhau, và chuyện chúng giống hệt nhau không phải là ngẫu nhiên.
Hãy thôi cố gọi tên giai đoạn. Hãy mô tả những điều kiện bạn thực sự nhìn thấy, chọn chiến lược phù hợp với chúng, và chấp nhận rằng bạn sẽ nhận ra điểm đảo chiều một thời gian sau khi nó đã xảy ra. Ai cũng vậy. Những người nói khác đi đang cho bạn xem nửa bên phải của biểu đồ.