Agar doimo pul yoʻqotayotgan boʻlsangiz, sababi odatda tahlilingizda emas. Sabab – pozitsiyalaringiz hajmi, qanchalik tez-tez savdo qilishingiz va zarardan keyingi oʻn daqiqada nima qilishingiz. Grafik umuman ahamiyat kasb etishidan oldinoq natijaning katta qismini shu uchta narsa hal qiladi.
Bu noqulay, chunki yaxshiroq indikator muammoni hal qilmaydi degani. Shu bilan birga bu yaxshi xabar ham, chunki uchalasi ham toʻliq sizning nazoratingizda.
Quyida eng koʻp uchraydigan oltita sabab, ularning har biri haqiqiy hisobda qanday koʻrinishi va qaysi biri sizniki ekanini aniqlash usuli keltirilgan.
Avval – hech kim bosh sahifaga qoʻymaydigan raqam
Chakana hisoblarning 74%-dan 89% gacha qismi pul yoʻqotadi. Bu raqam treyding blogidan olinmagan. U European Securities and Markets Authority maʼlumotlaridan olingan: bu tashkilot Yevropa Ittifoqi boʻylab chakana CFD savdosini koʻrib chiqib, har bir mijozga oʻrtacha 1 600 yevrodan 29 000 yevrogacha zarar toʻgʻri kelishini aniqlagan. Shu sababli endi Yevropadagi har bir litsenziyali broker oʻz saytining yuqori qismida oʻz zarar foizini koʻrsatishi shart. Oʻzingiz foydalanadigan brokerning saytiga kirib koʻring. Raqam oʻsha yerda.
Buni tasalli sifatida emas, kontekst sifatida qabul qiling. Bu yoʻqotish muqarrar degani emas. Bu koʻpchilik bozorga bir xil bir nechta ishni qilib kelishini, bu ishlarning esa oldindan aytib boʻladigan natijalari borligini anglatadi.
1. Har bir bitimda juda koʻp risk qilasiz
Hisoblarni aynan shu sabab tugatadi, buni qilayotgan odam esa deyarli hech qachon buni sezmaydi, chunki bitta katta bitim ketma-ket beshinchi zararga qadar muammosizdek koʻrinadi.
Ketma-ket beshta zarar – omadsizlik emas. Tanga taxminan har 32 urinishdan birida ketma-ket besh marta orqa tomoni bilan tushadi. Yuzta bitim davomida buni, ehtimol bir martadan koʻproq, koʻrishni kutishingiz kerak. Demak, savol bu sodir boʻladimi-yoʻqmi, degani emas. Savol – shundan keyin hisobingiz qanday holatda boʻlishida.
| Har bir bitimga risk | 5 ta zarardan keyin qolgan hisob | 10 ta zarardan keyin |
|---|---|---|
| 1% | 95% | 90% |
| 2% | 90% | 82% |
| 5% | 77% | 60% |
| 10% | 59% | 35% |
| 20% | 33% | 11% |
Yangi boshlovchilar hisoblarining aksariyati aynan pastki qatorda halok boʻladi. Buning ustiga, zarar simmetrik emas – odamlar aynan shu qismni eʼtibordan chetda qoldiradi. Pulni yoʻqotish va uni qaytarib topish bir xil hajmdagi ish emas.
| Agar yoʻqotsangiz | Shunchaki avvalgi darajaga qaytish uchun kerak boʻladigan foyda |
|---|---|
| 10% | 11% |
| 20% | 25% |
| 30% | 43% |
| 50% | 100% |
| 70% | 233% |
50%-lik kapital pasayishini (drawdown) qoplash uchun 100% foyda kerak. Agar ishonchli tarzda 100% ishlab ola olganingizda, buni oʻqib oʻtirmagan boʻlardingiz. Shuning uchun odatda har qanday bitta bitimga hisobning 1%-dan 2% gachasini risk qilish maslahat beriladi. Bu raqamlarda hech qanday sehr yoʻq. Ular shunchaki yetarlicha kichik boʻlib, oddiy ketma-ket zararlardan omon chiqishga imkon beradi.
Bir halol eslatma: pozitsiya hajmini toʻgʻri tanlash zararli strategiyani foydaliga aylantirmaydi. U sizga qaysi biriga ega ekaningizni bilib olish uchun yetarli vaqt beradi.
2. Foydani erta olasiz, zararlarning esa oʻsishiga yoʻl qoʻyasiz
Buning nomi ham, oʻlchovi ham bor. Terrance Odean 10 000 ta brokerlik hisobini oʻrganib, investorlar foydadagi pozitsiyalarining 14,8%-ini, zarardagi pozitsiyalarining esa 9,8%-ini sotganini aniqlagan. Boshqacha aytganda, foydadagi pozitsiyaning sotilish ehtimoli zarardagisinikidan taxminan 1,5 barobar yuqori boʻlgan.
Keyin u nima boʻlganini kuzatdi. Keyingi bir yil ichida ular sotgan foydali aksiyalar ular saqlab qolgan zararlilaridan 3,4 foiz punktiga yaxshiroq natija koʻrsatdi. Bu instinkt shunchaki hissiy emas edi. U teskari edi.
Nega shundayligini tushunish oson. Foydadagi pozitsiyani sotish foydani qayd etadi, qayd etilgan foyda esa intizomdek tuyuladi. Zarardagi pozitsiyani ushlab turish zararni tan olishdan qochish demakdir, qogʻozdagi zarar esa hali qaytib kelishi mumkindek tuyuladi. Ikkalasi ham reja libosini kiygan hissiy qarorlardir.
Yechim – iroda kuchi emas. Yechim – kirishdan oldin ikkala chiqishni ham belgilab olish va keyin ularni allaqachon qabul qilingan qarordek koʻrish. Bu haqda batafsil: bitimdan qachon chiqish kerak.
3. Oʻylaganingizdan ancha koʻp savdo qilasiz
Brad Barber va Terrance Odean 1991–1996-yillarda arzon komissiyali (diskont) brokerdagi 66 465 ta xonadonni kuzatgan. Bu davrda bozor yiliga 17,9% daromad keltirgan. Oʻrtacha xonadon 16,4% ishlagan. Treyderlarning eng faol beshdan bir qismi esa 11,4% ishlagan.
Ular yiliga 6,5 foiz punktini yoʻqotishgan va buning sababi yomonroq aktivlarni tanlagani emas edi. Sabab – xarajatlar. Har bir bitimda spred, odatda komissiya va baʼzan tungi moliyalashtirish uchun toʻlanadi. Bu xarajatlar aniq. Foyda esa aniq emas. Toʻrt barobar koʻp savdo qilsangiz, oʻsha noaniq ustunlik (edge) uchun toʻrt barobar koʻp toʻlaysiz.
Oʻtgan oydagi bitimlaringizni sanab chiqing. Koʻpchilik ularni ikki barobar kam deb taxmin qiladi.
4. Qayerda chiqishni faqat kirganingizdan keyin hal qilasiz
Kirishdan oldin fikrlashingiz erkin. Hech narsa xavf ostida emas, shuning uchun grafikka qarab, gʻoya qayerda notoʻgʻri ekani isbotlanishini halol ayta olasiz.
Kirgan zahotingiz bu fikrlash puli xavf ostida turgan va raqamning oʻzgarishini kuzatib oʻtirgan odamga tegishli boʻlib qoladi. Bu odam sabab topadi. Daraja aslida buzilmadi. Bu shunchaki sham soyasi. Yangiliklardan keyin qaytib keladi. Bu fikrlarning hech biri kirishdan oldin xayolingizga kelmaydi – bu ularning aslida nima ekanini aniq koʻrsatib turibdi.
Shuning uchun har bir kirishdan oldin uchta raqamni yozing:
- Gʻoyaning notoʻgʻri ekanini isbotlaydigan narx. Bu sizning stop-lossingiz.
- Foydani oladigan narxingiz.
- Stop-loss ishlasa, yoʻqotadigan pulingiz miqdori – oʻz valyutangizda.
Agar uchalasini ham yoza olmasangiz, sizda bitim yoʻq. Sizda fikr bor, xolos.
5. Zarardan soʻng darhol kattaroq hajmda savdo qilasiz
Bu – zararga kirgan hisob bilan butunlay yoʻq boʻlib ketgan hisob oʻrtasidagi farq.
Oʻsha paytda mantiq toʻgʻridek tuyuladi. 200 yoʻqotdingiz, demak, odatdagidan ikki barobar katta bitim uni bir urinishda qaytaradi. Aslida esa siz fikrlashingiz kunning eng yomon nuqtasida turgan paytda yomonroq setapda, kamroq sabr bilan kattaroq pozitsiya ochasiz. Keyingi zarar ikki barobar boʻladi, undan keyingi hajm esa yana ikki barobar oshadi.
Yagona ishonchli yechim – mexanik yechim, chunki oʻsha lahzada fikrlashingiz shunchaki ishlamaydi. Oldindan qoida tanlang va uni yozib qoʻying. Bir kunda ikkita zarar – va platforma yopiladi. Yoki foizda emas, pulda belgilangan maksimal kunlik zarar – shunda u bilan bahslasha olmaysiz.
Buning nomini aytib oʻtishga arziydigan ogʻirroq koʻrinishi ham bor. Agar ijara yoki kommunal toʻlovlar uchun kerak boʻlgan pul bilan savdo qilayotgan boʻlsangiz, zararlaringiz hajmini yaqinlaringizdan yashirsangiz yoki zararlar uyqungizga, ishingizga yoki munosabatlaringizga taʼsir qilayotgan boʻlsa, muammo endi pozitsiya hajmida emas. Treyding ham qimor kabi qaramlikka aylanishi mumkin va bunda ham xuddi shunday yordam turlari foyda beradi. Stop-loss haqida yana bir maqola oʻqishdan oldin bu haqda kimdir bilan gaplashib olishga arziydi.
6. Qayd yuritmaysiz, shuning uchun bir xil xatoni takrorlaysiz
Zarar koʻrayotgan treyderdan nega zarar koʻrayotganini soʻrang – odatda biror nazariya eshitasiz. Undan oxirgi yigirmata bitimini koʻrsatishni soʻrang – odatda koʻrsata olmaydi.
Qaydsiz har bir zarar alohida omadsizlikdek koʻrinadi. Qayd bilan esa qonuniyat odatda yigirmata bitim ichida yaqqol koʻrinadi va u odatda yuqoridagi beshta narsadan biri boʻladi. Bunday qayd yuritish – bu roʻyxatdagi eng arzon ish, lekin odamlar eng koʻp tashlab ketadigan ish ham shu. Buni qanday qilish haqida batafsil savdo kundaligini yuritish darsida yozilgan.
Birinchi bitimdan oldin yuz beradigan xatolar
Yuqoridagi oltita sababning barchasi ekran oldida yuz beradi. Yana bir guruh xatolar borki, ular siz birorta buyurtma bermasingizdan oldinoq hal boʻlib boʻlgan va bitim davomida koʻrinmagani uchun kamdan-kam hollarda aybdor deb topiladi.
Yozma reja yoʻq
Boshingizdagi strategiya emas. Qayta oʻqib chiqa oladigan joyda yozilgan reja: qanday setapni olasiz, qanday hajmda, qayerda chiqasiz va nima sababdan oʻsha kungi savdoni toʻxtatasiz. Agar u yozilmagan boʻlsa, uni buzib boʻlmaydi. Bu erkinlikdek eshitiladi, aslida esa muammoning oʻzi shu. Taqqoslash uchun qatʼiy varianti boʻlmagan narsani yaxshilab boʻlmaydi.
Maslahatlar, signallar va boshqalarning ishonchiga tayanib savdo qilish
Birovdan olingan bitimning chiqish nuqtasi yoʻq, chunki ishonch boshqa odamdan kelgan va u sizga oʻtmaydi. Bitim sizga qarshi ketganda maslahatlashadigan hech narsa yoʻq. Zarar keltirayotgan signal xizmatidan voz kechish shu sababli ham juda qiyin: siz uning ishlamayotganini aytib beradigan narsani hech qachon yaratmagansiz.
Toʻliq aylanma sizga qanchaga tushishini bilmaslik
Aksariyat yangi boshlovchilar koʻzlagan foydasini ayta oladi, lekin kirish va chiqish narxini ayta olmaydi. Spred, komissiya va kerak boʻlganda tungi moliyalashtirish. Ular har bir bitimdan – foydalisidan ham, zararlisidan ham – ushlab qolinadi va kichik hajmlarda natijaning odamlar kutganidan ancha katta qismini tashkil qiladi.
| Agar toʻliq aylanma narxi | Koʻzlagan foydangiz | Xarajat maqsadingizning shuncha qismi |
|---|---|---|
| $2 | $20 | 10% |
| $2 | $50 | 4% |
| $2 | $100 | 2% |
| $5 | $20 | 25% |
Yuqori va pastki qatorlar tez-tez ochiladigan kichik bitimlar nega koʻrinishidan ancha qiyinroq ekanini koʻrsatadi. Bunday bitimlarda siz bozor bilan raqobatlashmaysiz. Siz avvalo oʻz xarajatlaringiz bilan raqobatlashasiz.
Birinchi oyda bir vaqtda beshta instrumentda savdo qilish
Har bir instrumentning oʻz savdo soatlari, oʻz odatiy diapazoni, yangiliklarga oʻz reaksiyasi bor. Beshtasini kuzatish – hech birini oʻrganmaslik degani. Bu, shuningdek, zararli hafta strategiya tufaylimi yoki ulardan biri soat 15:00-da harakatlanishini bilmaganingiz tufaylimi – buni hech qachon ajrata olmasligingizni anglatadi. Bitta instrumentda ellikta bitim qilmaguningizcha – faqat oʻsha bitta instrument.
Agar ushbu sahifadagi barcha oʻnta sababning qisqacha mazmunini bilmoqchi boʻlsangiz, u shunday: ularning deyarli hech biri grafikni oʻqish bilan bogʻliq emas.
Qaysi biri sizniki ekanini qanday aniqlash mumkin
Keyingi yigirmata bitimni oling va yettita narsani qayd eting. Murakkab jadval shart emas, daftar ham boʻlaveradi.
- Sana va instrument.
- Kirish sababi – bitta gap bilan, tugmani bosishdan oldin yozilgan.
- Rejalashtirilgan chiqish – oʻzingiz rejalagan stop-loss va maqsad.
- Haqiqiy chiqish – aslida qayerda chiqqaningiz.
- Risk % – hisobning necha foizini risk qilganingiz.
- Rejaga muvofiq (H/Y) – oʻz rejangizga amal qildingizmi, ha yoki yoʻq.
- Kayfiyat – oʻzingizni qanday his qilganingiz, ikki-uch soʻz bilan.
Keyin yigirmatasini qayta oʻqib, sanab chiqing. Agar risk foizi oʻzgarib tursa – birinchi sabab. Agar zararlaringiz doimiy ravishda foydalaringizdan katta boʻlsa – ikkinchi sabab. Agar qatorlar kutganingizdan koʻp boʻlsa – uchinchi sabab. Agar rejalashtirilgan va haqiqiy chiqishlar tez-tez mos kelmasa – toʻrtinchi sabab. Agar qizil qatordan keyin hajm keskin oshsa – beshinchi sabab.
«Rejaga muvofiq (H/Y)» ustuni – sahifadagi eng foydali narsa. U ikki butunlay boshqa muammoni bir-biridan ajratadi. Agar rejangizga amal qilgan boʻlsangiz-u, baribir zarar koʻrgan boʻlsangiz, muammo strategiyada. Agar amal qilmagan boʻlsangiz, strategiya hech qachon sinovdan oʻtmagan va uni oʻzgartirish sizga hech narsani koʻrsatmaydi.
Toʻqqiz oy davomida notoʻgʻri narsani ayblaganim
Qariyb toʻqqiz oy zarar koʻrdim va shu vaqtning koʻp qismida muammo strategiyada, deb ishonardim. Har bir zararli davr meni yaxshirogʻini izlashga undardi. Boshqa indikator, boshqa qoidalar toʻplami – buzilmagan biror narsa.
Buzilgan narsa strategiya emas edi. Risklarni boshqarish umuman yoʻq edi. Bitta bitimda yoʻqotishga tayyor boʻlgan qatʼiy summam yoʻq edi, shuning uchun hajm oʻzimni qanchalik ishonchli his qilishimga qarab oʻzgarardi, eng katta ishonchni esa har doim eng yomon qarorlardan oldin his qilardim.
Nihoyat har bir bitimda risk qiladigan summani belgilab, uni oʻzgartirishni toʻxtatganimda, zararlar ketma-ketligi tugadi. Oʻsha hafta tahlilim yaxshilangani uchun emas – u yaxshilanmagan edi. Oʻsha qarorlar toʻgʻri hajmda boʻlgach, men chiqib keta olmaydigan chuqurga aylanib toʻplanishni toʻxtatdi.
Hisobni nolga tushishdan aynan shu bitta oʻzgarish saqlab qoldi va shuning uchun bu roʻyxatdagi birinchi band kirishlarga oid biror narsa emas, balki pozitsiya hajmi.
Natijaga eng koʻp taʼsir qiladigan yagona oʻzgarish
Agar faqat bitta narsani tuzatsangiz, hajmni tuzating. Bu fikrlash emas, arifmetika, shuning uchun u fikrlashingiz ishlamaydigan kunlarda ham ishlaydi.
Uni kirishdan oldin quyidagi tartibda hisoblang:
- Hisob – 2 000. Uning bir foizi – 20. Bu bitim sizga eng koʻpi bilan shuncha tushishi mumkin.
- Kirish – 50,00, stop-loss – 47,00, demak, har bir birlik 3,00-ni xavf ostiga qoʻyadi.
- 20-ni 3-ga boʻlsak, 6 chiqadi. Siz toʻgʻri tuyulgan miqdorni emas, 6 birlik sotib olasiz.
Tartib muhim. Zarar koʻrayotgan treyderlarning aksariyati avval hajmni tanlaydi, keyin unga mos stop-loss qidiradi. Buni teskarisiga qiling: stop-lossni bozor belgilaydi, hajmni esa matematika. Bu haqda batafsil: treydingda risklarni boshqarish.
Koʻp beriladigan savollar
Treydingdagi eng katta xato nima?
Hisoblarni qanchalik tez tugatishi boʻyicha oʻlchasak – bitta bitimda juda koʻp risk qilish. Qancha odamga taʼsir qilishi boʻyicha oʻlchasak – yozma rejaning yoʻqligi, chunki buzadigan hech narsa boʻlmasa, bu sahifadagi boshqa har bir xatoga yoʻl qoʻyish osonlashadi. Ikkalasi oʻzaro bogʻliq: reja asosan xotirjam paytingizda qabul qilingan hajm haqidagi qarorlar toʻplamidir.
Kattaroq hisob buni tuzatarmidi?
Yoʻq. Yuqoridagi har bir raqam – foiz, foizlar uchun esa hisobda qancha pul borligining farqi yoʻq. Har bir bitimga 20% risk qiladigan treyder 50 000-lik hisobni ham xuddi 500-lik hisobni yoʻqotgani kabi yoʻqotadi – faqat boshida sekinroq, oxirida esa qimmatroq.
Demo hisobga qaytishim kerakmi?
Platformani oʻrganish uchun – ha. Yuqoridagi oltita sababdan birortasini tuzatish uchun – koʻpincha yoʻq. Oltitadan beshtasi hissiy, pul haqiqiy boʻlmaganda esa hissiyot paydo boʻlmaydi. Juda kichik real hisob sizga oʻzingiz haqingizda katta demo hisobdan koʻra koʻproq narsani oʻrgatadi.
Zarar koʻrishni toʻxtatishim uchun qancha vaqt kerak?
Halol raqam yoʻq, sizga biror raqam aytayotgan har qanday odam esa nimadir sotayotgan boʻladi. Siz oʻlchay oladigan narsa – oʻrtacha zararingiz kichrayib boryaptimi va kundaligingizdagi «Rejaga muvofiq (H/Y)» ustunida asosan «H» boʻlib boryaptimi. Bu ikkisi balansdan oldin oʻzgaradi.
Muammo strategiyamdami yoki oʻzimdami?
Buni qayd etilgan yigirmata bitim aytib beradi, boshqa hech narsa aytib bermaydi. Koʻpchilik muammo strategiyada deb hisoblaydi, uni oʻzgartiradi va shu tariqa hech bir yondashuvda yigirmata bitimga yetib bormaydi. Bu pul yoʻqotishning alohida sababi va ehtimol, eng keng tarqalgani.
Qisqacha
Pul yoʻqotishni toʻxtatgan treyderlar bunga kamdan-kam hollarda yaxshiroq signal topish orqali erishadi. Ular bunga har bir bitimni xato qilish halokatli boʻlmaydigan darajada kichik qilish, bitimlarni kamroq ochish, chiqishni kirishdan oldin yozish va bahslashishga arziydigan darajada halol qayd yuritish orqali erishadi.
Bularning hech biri hayajonli emas va hech biri sotilmaydi. Bu shunchaki ishlamaydigan hamma narsani olib tashlaganingizdan keyin qoladigan narsa.