ट्रेडिंगमधील जोखीम व्यवस्थापन म्हणजे एंट्रीपूर्वी घेतलेले दोन निर्णय, आणि त्यांच्यातून येणारे एक गणित. हे निर्णय म्हणजे हा ट्रेड तुमचा जास्तीत जास्त किती पैशांचा तोटा करू शकतो, आणि कोणती किंमत तुमची कल्पना चुकीची असल्याचे सिद्ध करते. गणित या दोन आकड्यांचे रूपांतर तुमच्या पोझिशन साइझमध्ये करते.
बहुतेक नवशिके हे उलट्या क्रमाने करतात. ते आधी साइझ निवडतात, कारण एखादा गोल आकडा योग्य वाटतो, आणि मग त्याला बसेल असा स्टॉप-लॉस शोधतात. या एका उलट्या क्रमाने आजवर कोणत्याही इंडिकेटरपेक्षा जास्त खाती उद्ध्वस्त केली आहेत.
ज्या ट्रेडमुळे हा नियम बनला
मी हे महागडी किंमत मोजून शिकले. मी एका करन्सी पेअरवर मूव्हिंग ॲव्हरेज क्रॉसओव्हरची वाट पाहत होते, आणि तो आल्यावर मला त्या सिग्नलची इतकी खात्री होती की मी माझ्या जमा रकमेपैकी जवळपास निम्मी रक्कम एकाच ट्रेडमध्ये लावली. शेवटच्या काही सेकंदांत ती कॅन्डल माझ्या विरोधात वळताना मी पाहत राहिले.
त्या क्षणी जोखीम व्यवस्थापन हा कुठेतरी वाचलेला शब्दप्रयोग राहिला नाही, तो नियम बनला. तेव्हापासून तो अगदी कडक आहे:
एका ट्रेडवर खात्यातील शिलकीच्या थोड्या टक्क्यांपेक्षा जास्त रक्कम कधीच नाही, इंडिकेटर कितीही खात्रीशीर दिसत असला तरी.
तिथे नेमके काय चुकले होते ते लक्षात घ्या, कारण चूक विश्लेषणात नव्हती. तो क्रॉसओव्हर कदाचित चांगला सिग्नलही असेल. चूक होती आत्मविश्वासाला साइझ ठरवू देण्यात. आत्मविश्वास हा सर्वात वाईट आधार आहे, कारण तुम्ही निष्काळजी होण्याच्या बेतात असता नेमका तेव्हाच तो सर्वात जास्त असतो.
एक नियम सगळीकडे लागू होतो, एक भाग नाही
गणित सुरू होण्यापूर्वी दोन गोष्टी वेगळ्या करणे उपयोगी आहे, कारण त्या नेहमी एकत्र जात नाहीत.
मर्यादा सगळीकडे लागू होते. तुम्ही काहीही ट्रेड करा, आणि तुमचा प्लॅटफॉर्म एक्झिटला काहीही म्हणो, एक असा टक्का असतो ज्याच्या पलीकडे एक चुकीचा निर्णय कधीही भरून न येणारे नुकसान करतो. हे शेअर्स, फ्युचर्स आणि स्पॉट करन्सीजना लागू होते, आणि ठरावीक मुदतीच्या अशा कोणत्याही उत्पादनालाही तितकेच लागू होते, जिथे रचनेनुसारच संपूर्ण रक्कम धोक्यात असते. उलट, एक्झिटवर तुमचे नियंत्रण जितके कमी, तितका जास्त भार एंट्रीच्या साइझवर येतो.
साइझ ठरवण्याचे गणित सगळीकडे लागू होत नाही. खालील पायऱ्या असे गृहीत धरतात की एक्झिटची किंमत तुम्ही स्वतः निवडता. यात शेअर्स, फ्युचर्स, स्पॉट फॉरेक्स आणि CFD येतात. तुमची एक्झिट तुम्ही नव्हे तर उत्पादन ठरवत असेल, तर एकूण जोखमीबद्दलच्या आणि जिंकलेल्या ट्रेड्सच्या प्रमाणाबद्दलच्या (win rate) भागांवर थेट जा. भागाकार लागू होणार नाही, पण त्याच्या आजूबाजूचे सगळे तरीही लागू होते.
पायरी १: एक ट्रेड तुमचे किती नुकसान करू शकतो ते ठरवा
सर्वात आधी, एक तोट्याचा ट्रेड तुमच्या खात्यातील किती रक्कम घेऊन जाऊ शकतो हे निश्चित करा. ते एकदा टक्केवारीत लिहून ठेवा, आणि ट्रेडिंग सत्रादरम्यान त्यावर पुन्हा कधीही तडजोड करू नका.
नेहमीचा संकेत १% ते २% असा आहे. या आकड्यांमध्ये कोणतीही जादू नाही. ते फक्त इतके लहान आहेत की दुर्दैवाची सामान्य मालिका सहन करता येते, आणि सलग पाच किंवा सहा तोटे होणे सामान्यच आहे. नाणे उडवल्यावर सलग पाच वेळा काटा येणे साधारण दर ३२ प्रयत्नांत एकदा घडते.
| खाते | प्रति ट्रेड १% | प्रति ट्रेड २% |
|---|---|---|
| $१,००० | $१० | $२० |
| $५,००० | $५० | $१०० |
| $१०,००० | $१०० | $२०० |
| $२५,००० | $२५० | $५०० |
| $१,००,००० | $१,००० | $२,००० |
हे आकडे ट्रेडिंग करण्याइतके मोठे वाटत नसतील, तर आधी त्या भावनेवर काम करा, टक्केवारीवर नव्हे. नफा कंटाळवाणा वाटतो म्हणून निवडलेली जोखमीची पातळी हाच खाते संपण्याचा मार्ग असतो. याबद्दल अधिक माहिती तुम्ही सतत पैसे का गमावता या धड्यात आहे.
पायरी २: तुम्ही कुठे चुकीचे ठरता ते शोधा, तुम्हाला कुठे सोयीचे वाटते ते नव्हे
स्टॉप-लॉसची जागा त्या किमतीवर आहे जी सांगते की कल्पना चुकीची होती. तुम्ही ज्या रचनेच्या आधारे ट्रेड करत आहात तिच्या खाली, जी लेव्हल टिकायला हवी होती तिच्या पलीकडे, हालचाल ठरवणाऱ्या स्विंगच्या पुढे. हे चार्टबद्दलचे विधान आहे.
हे तुमच्या खात्याबद्दलचे विधान नाही. “मला परवडेल तितक्या दूर” ठेवलेला स्टॉप-लॉस हा स्टॉप-लॉस नसतो, ती एक इच्छा असते. योग्य स्टॉप-लॉस तुमच्या जोखमीत बसण्यासाठी खूप दूर असेल, तर उत्तर आहे लहान पोझिशन, जवळचा स्टॉप-लॉस कधीच नाही.
पायरी ३: साइझ गणिताला ठरवू द्या
हे दोन आकडे हातात आले की पोझिशन साइझ हा निर्णयच राहत नाही. तो एक भागाकार असतो.
- पैशांतील जोखीम = खाते × प्रति ट्रेड जोखीम. $१०,००० वर १% म्हणजे $१००.
- प्रति युनिट जोखीम = एंट्री किंमत − स्टॉप-लॉस किंमत. एंट्री $५०.००, स्टॉप-लॉस $४७.००, म्हणजे प्रति शेअर $३.००.
- पोझिशन साइझ = पैशांतील जोखीम ÷ प्रति युनिट जोखीम. $१०० ÷ $३.०० = ३३ शेअर्स.
$५० दराने तेहतीस शेअर्स म्हणजे $१०,००० च्या खात्यावर $१,६५० ची पोझिशन. $१,६५० योग्य वाटले म्हणून नव्हे, तर ही एकमेव अशी साइझ आहे जिच्यावर चूक झाल्यास नेमका तितकाच तोटा होतो जितका तुम्ही आधी ठरवला होता.
स्टॉप-लॉस बदला, आणि त्यासोबत साइझही बदलते. याचे लोकांना आश्चर्य वाटते, म्हणून इथे प्रत्येक ओळीत जोखीम $१०० वर स्थिर ठेवून दाखवले आहे:
| स्टॉप-लॉसचे अंतर | तुम्ही खरेदी करू शकता असे शेअर्स | $५० दराने पोझिशनचे मूल्य |
|---|---|---|
| $०.५० | २०० | $१०,००० |
| $१.०० | १०० | $५,००० |
| $२.०० | ५० | $२,५०० |
| $३.०० | ३३ | $१,६५० |
| $४.०० | २५ | $१,२५० |
जवळचा स्टॉप-लॉस म्हणजे कमी जोखीम नव्हे. त्याचा अर्थ त्याच जोखमीवर मोठी पोझिशन, आणि मोठी पोझिशन जास्त वेळा स्टॉप-लॉसवर बंद होते. दूरचा स्टॉप-लॉस म्हणजे जास्त जोखीमही नव्हे. त्याचा अर्थ कमी शेअर्स. प्रत्येक ओळीत जोखीम $१०० वरच राहिली.
तुमचे स्वतःचे आकडे टाकून पाहा:
पोझिशन साइझ कॅल्क्युलेटर
काहीही कुठेही पाठवले जात नाही. हिशोब तुमच्या ब्राउझरमध्येच होतो.
पायरी ४: फक्त प्रत्येक ट्रेडवर नव्हे, सर्व पोझिशन्सवर मिळून मर्यादा ठेवा
पाच वेळा १% जोखीम घेणे म्हणजे ५% असे वाटते. पण ते ५% तेव्हाच असते जेव्हा ते पाच ट्रेड एकमेकांशी संबंधित नसतात. एकाच सेक्टरमधील चार लाँग पोझिशन्स, किंवा प्रत्येकीत डॉलर असलेल्या चार करन्सी पेअर्स, म्हणजे जवळजवळ चार तुकड्यांमधील एकच ट्रेड असतो, आणि ते सगळे एकत्रच चुकीचे ठरतील.
म्हणून एकूण खुल्या जोखमीवर दुसरी मर्यादा ठेवा. सगळ्या पोझिशन्स एकाच वेळी स्टॉप-लॉसवर पोहोचल्या, तर त्या दिवशी किती तोटा होईल? महत्त्वाचा आकडा हाच आहे, आणि तो सहसा लोकांना वाटतो त्यापेक्षा मोठा असतो.
३-५-७ नियम प्रत्यक्षात काय सांगतो
हा प्रश्न सतत विचारला जातो, म्हणून इथे तो सोप्या शब्दांत देत आहे. ३-५-७ नियम ही तीन मर्यादा असलेली जोखमीची चौकट आहे:
- ३% ही कोणत्याही एका ट्रेडवरील कमाल जोखीम.
- ५% ही एकाच वेळी सर्व खुल्या पोझिशन्सवरील कमाल एकूण जोखीम.
- ७% हे किमान अंतर, ज्याने तुमचे नफ्याचे ट्रेड्स तोट्याच्या ट्रेड्सपेक्षा पुढे असायला हवेत.
ही एक वाजवी रचना आहे, आणि ती वरच्या परिच्छेदातलाच मुद्दा मांडते: फक्त प्रति ट्रेड मर्यादा पुरेशी नाही. दोन प्रामाणिक इशारे. हे आकडे एक संकेत आहेत, संशोधनातून आलेला निष्कर्ष नाहीत, त्यामुळे ३, ५ आणि ७ हेच योग्य आहेत असे कोणत्याही अभ्यासाने सिद्ध केलेले नाही. आणि नवशिक्यासाठी प्रति ट्रेड ३% हे आक्रमक बाजूचे आहे. अनेक अनुभवी ट्रेडर्स याच्या एक तृतीयांश जोखमीवर ट्रेड करतात.
पायरी ५: तुमच्या गुणोत्तराला जिंकलेल्या ट्रेड्सचे किती प्रमाण लागते ते जाणून घ्या
प्रति ट्रेड जोखीम तुम्हाला सांगते की एक तोटा किती महागात पडतो. स्ट्रॅटेजी पैसे कमावते की नाही याबद्दल ती काहीच सांगत नाही. ते दोन गोष्टींवर एकत्रितपणे अवलंबून असते: तुम्ही बरोबर असताना किती कमावता आणि त्या तुलनेत चुकीचे असताना किती गमावता, आणि तुम्ही किती वेळा बरोबर असता.
या दोन गोष्टी एकमेकांशी घट्ट बांधलेल्या आहेत. तुमचे नफा-जोखीम गुणोत्तर कळले की ना नफा ना तोटा होण्यासाठी लागणारे जिंकलेल्या ट्रेड्सचे प्रमाण निश्चित होते, आणि ते तुम्ही एका भागाकाराने काढू शकता.
| तुमच्या नफ्याच्या ट्रेडचे मूल्य | ना नफा ना तोटा होण्यासाठी जिंकलेल्या ट्रेड्सचे प्रमाण | त्यापेक्षा कमी असल्यास तुम्ही पैसे गमावता |
|---|---|---|
| तुमच्या जोखमीच्या १× | ५०% | खर्चानंतर नाणेफेकीइतकी शक्यताही पुरेशी नाही |
| १.५× | ४०% | दहापैकी सहा तोटे सहन करता येतात |
| २× | ३३% | तीनपैकी दोन ट्रेड चुकीचे ठरू शकतात |
| ३× | २५% | चारपैकी तीन चुकीचे ठरू शकतात |
| ५× | १७% | सहापैकी पाच चुकीचे ठरू शकतात |
तिसरी ओळ पुन्हा वाचा, कारण हीच ओळ लोकांची ट्रेडिंगची पद्धत बदलते. २:१ वर तुमचे दोन तृतीयांश ट्रेड चुकीचे ठरले तरी तुम्ही शेवटी फायद्यात राहू शकता. जिंकलेल्या ट्रेड्सचे जास्त प्रमाण हे ध्येय नाही, आणि त्याच्या मागे लागल्यामुळेच ट्रेडर्स छोटे छोटे नफे घेतात आणि मोठे तोटे धरून बसतात.
सूत्र असे आहे: एक भागिले (एक अधिक गुणोत्तर). २:१ वर ते १ ÷ ३ होते, म्हणजे ३३%. त्यावर स्प्रेड (खरेदी-विक्री किमतीतील फरक) आणि कमिशनसाठी थोडे अधिक धरा, कारण ते प्रत्येक ट्रेडमधून कापले जातात, ट्रेड जिंको वा हरो.
स्ट्रॅटेजीची प्रामाणिक चाचणीही हीच आहे. पन्नास ट्रेड्समध्ये तुमचा प्रत्यक्ष सरासरी नफा, प्रत्यक्ष सरासरी तोटा आणि जिंकलेल्या ट्रेड्सचे प्रत्यक्ष प्रमाण नोंदवा. तुम्ही ज्या ओळीवर आहात, त्या ओळीची पातळी हे आकडे गाठत नसतील, तर कितीही काळजीपूर्वक पोझिशन साइझ ठरवली तरी ती स्ट्रॅटेजी वाचणार नाही. पोझिशन साइझ तुम्ही किती काळ टिकता हे ठरवते, तुम्ही जिंकता की नाही हे नव्हे.
जवळपास प्रत्येकजण करतो ती चूक
क्रमाकडे लक्ष द्या, कारण इथेच गोष्टी बिघडतात:
| बहुतेक लोक काय करतात | प्रत्यक्षात काय चालते |
|---|---|
| योग्य वाटेल अशी पोझिशन साइझ निवडतात | आधी पैशांतील जोखीम निवडा |
| त्या साइझला बसेल असा स्टॉप-लॉस शोधतात | चार्टवरून योग्य ठरणारा स्टॉप-लॉस शोधा |
| जोखीम किती होती हे नंतर कळते | भागाकार करून साइझ काढा |
| किंमत जवळ आली की स्टॉप-लॉस हलवतात | तो जिथे ठेवला तिथेच राहू द्या |
डाव्या स्तंभात साइझ भावना ठरवतात. उजव्या स्तंभात ती गणित ठरवते. हाच मुद्दा आहे, कारण गणिताची सकाळ कधी वाईट जात नाही.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
नवशिक्याने प्रति ट्रेड किती जोखीम घ्यावी?
एक टक्का ही नेहमीची सुरुवात आहे, आणि तुम्ही अजून शिकत असताना त्याहूनही कमी जोखीम घेण्यामागे ठोस कारण आहे. सुरुवातीला लहान आकडा ठेवण्याचा उद्देश हळूहळू पैसे कमावणे हा नाही. तुमची पद्धत मुळात काम करते की नाही हे सांगता येण्यासाठी लागणारे पन्नास किंवा शंभर ट्रेड्स पूर्ण होईपर्यंत खात्यात पुरेशी रक्कम शिल्लक राहावी, हा त्याचा उद्देश आहे.
पोझिशन साइझ कशी काढावी?
तुम्ही जितके पैसे गमवायला तयार आहात, त्या रकमेला तुमच्या एंट्री आणि स्टॉप-लॉसमधील अंतराने भागा. खाते $१०,०००, जोखीम १%, म्हणजे $१००. एंट्री $५०, स्टॉप-लॉस $४७, म्हणजे प्रति शेअर $३. $१०० भागिले $३ म्हणजे ३३ शेअर्स. वरचा कॅल्क्युलेटरही हाच हिशोब करतो.
स्टॉप-लॉसमुळे माझ्या कमाल तोट्याची हमी मिळते का?
नाही, आणि या विषयावरचे बहुतेक लेख हे सांगत नाहीत. सामान्य स्टॉप-लॉस म्हणजे एखाद्या किमतीला स्पर्श झाला की मार्केट दराने विकण्याची सूचना असते, त्याच किमतीचे वचन नव्हे. गॅप किंवा वेगवान हालचालीत तुमची ऑर्डर त्या किमतीच्या बऱ्याच खाली पूर्ण होऊ शकते. रात्रभरातील गॅप, वीकेंडचे गॅप आणि ठरलेल्या बातम्या ही याची नेहमीची उदाहरणे आहेत. गॅरंटीड स्टॉप-लॉस, जिथे ब्रोकर तो देतो, त्यासाठी सहसा जास्त स्प्रेड किंवा शुल्क मोजावे लागते. यामुळे स्टॉप-लॉस निरुपयोगी ठरत नाही. याचा अर्थ एवढाच की सर्वात वाईट परिस्थिती गणित दाखवते त्यापेक्षा थोडी जास्त वाईट असते, आणि तुमच्या जोखमीच्या मर्यादेच्या अगदी वरच्या टोकावर न राहण्याचे हे आणखी एक कारण आहे.
ट्रेड माझ्या विरोधात गेल्यास स्टॉप-लॉस हलवावा का?
स्टॉप-लॉस आणखी दूर हलवल्याने माहीत असलेला तोटा अज्ञात तोट्यात बदलतो, आणि १% चा तोटा १०% चा होण्याचा हा सर्वात सामान्य मार्ग आहे. ट्रेड तुमच्या बाजूने गेल्यावर नफा सुरक्षित करण्यासाठी स्टॉप-लॉस जवळ आणणे ही वेगळी कृती आहे, आणि ती समर्थनीय आहे. कसोटी सोपी आहे. स्टॉप-लॉसवर ट्रेड बंद होऊ नये म्हणून तुम्ही तो हलवत असाल, तर थांबा.
थोडक्यात
आधी पैसे ठरवा. स्टॉप-लॉस चार्टला ठरवू द्या. एकाला दुसऱ्याने भागा आणि जी साइझ येईल ती स्वीकारा. एकाच वेळी खुल्या असलेल्या सर्व पोझिशन्ससाठी दुसरी मर्यादा ठेवा.
चार वाक्ये, आणि ती तुम्ही कधीही लावाल अशा प्रत्येक इंडिकेटरपेक्षा सरस ठरतात.