Treydinqdə risklərin idarə edilməsi girişdən əvvəl verilən iki qərar və onlardan çıxan bir hesablamadır. Qərarlar bunlardır: bu əməliyyat sizə nə qədər pula başa gələ bilər və qiymət hansı nöqtədə fikrinizin səhv olduğunu sübut edir. Hesablama isə bu iki rəqəmi mövqe ölçünüzə çevirir.
Yeni başlayanların çoxu bunu tərsinə edir. Əvvəlcə ölçünü seçirlər, çünki yuvarlaq rəqəm düzgün görünür, sonra isə ona uyğun gələn stop axtarırlar. Bu tək tərs addım indiyə qədər istənilən indikatordan daha çox hesabı sıfırlayıb.
Bunu qaydaya çevirən əməliyyat
Mən bunu baha başa gələn yolla öyrəndim. Valyuta cütündə hərəkətli ortaların kəsişməsini gözləyirdim və o baş verəndə siqnala elə əmin idim ki, depozitimin təxminən yarısını bir əməliyyata qoydum. Şamın son saniyələrində əleyhimə döndüyünə baxırdım.
Məhz o an risklərin idarə edilməsi haradasa oxuduğum bir ifadə olmaqdan çıxıb qaydaya çevrildi. O vaxtdan bəri bu qayda dəyişməzdir:
Heç vaxt bir əməliyyata balansın kiçik bir faizindən artıq yox, indikator nə qədər inandırıcı görünsə də.
Orada nəyin səhv olduğuna diqqət edin, çünki problem təhlildə deyildi. Kəsişmə yaxşı siqnal da ola bilərdi. Səhv ölçünü inamın müəyyən etməsinə imkan vermək idi. İnam mümkün olan ən pis meyardır, çünki o, məhz ehtiyatsızlıq etmək üzrə olduğunuz anda ən yüksək olur.
Bir qayda universaldır, bir hissə isə yox
Hesablamaya keçməzdən əvvəl iki şeyi bir-birindən ayırmağa dəyər, çünki onlar həmişə bir yerdə getmir.
Limit universaldır. Nə ilə ticarət etməyinizdən və platformanızın çıxışı necə adlandırmasından asılı olmayaraq elə bir faiz var ki, ondan yuxarıda bir səhv qərar düzəldə bilməyəcəyiniz ziyan vurur. Bu, səhmlər, fyuçerslər və spot valyutalar üçün doğrudur, bütün qoyuluşun öz quruluşuna görə riskdə olduğu istənilən sabit müddətli məhsul üçün də eyni dərəcədə doğrudur. Əslində, çıxış üzərində nəzarətiniz nə qədər azdırsa, girişin ölçüsü bir o qədər çox yük daşımalıdır.
Ölçü hesablaması isə universal deyil. Aşağıdakı addımlar çıxış qiymətini özünüzün seçdiyinizi fərz edir: bu, səhmlərə, fyuçerslərə, spot foreksə və CFD-lərə aiddir. Əgər çıxışınızı siz yox, məhsul müəyyən edirsə, ümumi risk və uğurlu əməliyyatların faizi (win rate) haqqındakı bölmələrə keçin. Bölmə hesabı sizə aid olmayacaq, amma onun ətrafındakı hər şey yenə də keçərlidir.
Addım 1: bir əməliyyatın sizə nə qədərə başa gələ biləcəyini müəyyənləşdirin
Hər şeydən əvvəl bir zərərli əməliyyatın hesabınızın nə qədərini apara biləcəyini müəyyən edin. Bunu bir dəfə faizlə yazın və ticarət sessiyası ərzində bu barədə özünüzlə heç vaxt yenidən bazarlıq etməyin.
Adətən 1%-dən 2%-ə qədər götürülür. Bu rəqəmlərdə sehrli heç nə yoxdur. Onlar sadəcə elə kiçikdir ki, adi bəxtsizlik seriyasından sağ çıxmaq mümkün olsun, ardıcıl beş-altı itki isə normaldır. Atılan qəpik təxminən hər 32 cəhddən birində ardıcıl beş dəfə rəqəm tərəfi üstə düşür.
| Hesab | Hər əməliyyata 1% | Hər əməliyyata 2% |
|---|---|---|
| $1.000 | $10 | $20 |
| $5.000 | $50 | $100 |
| $10.000 | $100 | $200 |
| $25.000 | $250 | $500 |
| $100.000 | $1.000 | $2.000 |
Əgər bu rəqəmlər ticarət etməyə dəyməyəcək qədər kiçik görünürsə, əvvəlcə faizlə yox, məhz bu hisslə məşğul olmaq lazımdır. Mənfəət darıxdırıcı göründüyü üçün seçilmiş risk səviyyəsi hesabın yoxa çıxmasına aparan yoldur. Bu barədə daha ətraflı: niyə daim pul itirirsiniz.
Addım 2: rahat olduğunuz yeri yox, yanıldığınız yeri tapın
Stopun yeri fikrin səhv olduğunu göstərən qiymətdir. Ticarət etdiyiniz strukturun altında, qorunmalı olan səviyyənin o tayında, hərəkəti müəyyən edən dalğanın arxasında. Bu, qrafikə aid bir hökmdür.
Hesabınıza aid hökm deyil. «Gücüm çatan qədər uzaqda» qoyulmuş stop stop deyil, arzudur. Düzgün stop riskinizə sığmayacaq qədər uzaqdadırsa, cavab daha kiçik mövqedir, heç vaxt daha yaxın stop deyil.
Addım 3: ölçünü hesablama versin
Bu iki rəqəm əlinizdə olanda mövqe ölçüsü artıq qərar deyil. Bu, sadəcə bölmədir.
- Pulla risk = hesab × hər əməliyyata risk. $10.000 hesabda 1% ilə bu, $100 edir.
- Vahid üzrə risk = giriş qiyməti − stop qiyməti. Giriş $50,00, stop $47,00 olarsa, bu, bir səhm üçün $3,00 edir.
- Mövqe ölçüsü = pulla risk ÷ vahid üzrə risk. $100 ÷ $3,00 = 33 səhm.
$50-dan otuz üç səhm $10.000-lıq hesabda $1.650-lıq mövqedir. $1.650 düzgün hiss olunduğu üçün yox, səhv olmağın məhz qərara aldığınız məbləğə başa gəldiyi yeganə ölçü olduğu üçün.
Stopu dəyişin, ölçü də onunla birlikdə dəyişəcək. Bu, insanları təəccübləndirir, ona görə də hər sətirdə riski $100 səviyyəsində saxlayaraq göstərirəm:
| Stop məsafəsi | Ala biləcəyiniz səhm sayı | $50 qiymətlə mövqenin dəyəri |
|---|---|---|
| $0,50 | 200 | $10.000 |
| $1,00 | 100 | $5.000 |
| $2,00 | 50 | $2.500 |
| $3,00 | 33 | $1.650 |
| $4,00 | 25 | $1.250 |
Dar stop daha az risk demək deyil. Bu, eyni riskdə daha böyük mövqe deməkdir, daha böyük mövqe isə daha tez-tez stopla bağlanır. Geniş stop da daha çox risk demək deyil. Bu, daha az səhm deməkdir. Hər sətirdə risk $100 olaraq qaldı.
Öz rəqəmlərinizi daxil edin:
Mövqe ölçüsü kalkulyatoru
Heç yerə heç nə göndərilmir. Hesablama brauzerinizdə aparılır.
Addım 4: təkcə hər əməliyyatı yox, bütün portfeli məhdudlaşdırın
Beş dəfə 1% riskə getmək 5% kimi səslənir. Amma bu, yalnız beş əməliyyat bir-biri ilə əlaqəsiz olduqda 5%-dir. Eyni sektorda dörd alış mövqeyi və ya hamısında dollar olan dörd valyuta cütü dörd hissəyə bölünmüş bir əməliyyata daha yaxındır və onlar birlikdə səhv çıxacaq.
Ona görə də ümumi açıq risk üçün ikinci limit saxlayın. Hər şey eyni anda stopa düşsəydi, gün sizə neçəyə başa gələrdi? Vacib olan məhz bu rəqəmdir və o, adətən insanların düşündüyündən böyük olur.
3-5-7 qaydası əslində nə deyir
Bu sual daim verilir, ona görə də sadə dillə izah edirəm. 3-5-7 qaydası üç limitdən ibarət risk çərçivəsidir:
- 3% — bir əməliyyatda maksimum risk.
- 5% — eyni anda bütün açıq mövqelər üzrə maksimum ümumi risk.
- 7% — mənfəətli əməliyyatlarınızın zərərli əməliyyatlarınızı üstələməli olduğu minimum fərq.
Bu, ağlabatan quruluşdur və yuxarıdakı abzasla eyni fikri vurğulayır: təkcə hər əməliyyat üçün limit kifayət deyil. İki dürüst qeyd-şərt var. Rəqəmlər tədqiqat nəticəsi yox, razılaşmadır, yəni heç bir araşdırma 3, 5 və 7-ni düzgün rəqəmlər kimi müəyyən etməyib. Həm də hər əməliyyata 3% yeni başlayan üçün aqressiv sayılır. Bir çox təcrübəli treyder bunun üçdə biri ilə işləyir.
Addım 5: nisbətinizin tələb etdiyi uğurlu əməliyyatların faizini bilin
Hər əməliyyata risk sizə itkinin nəyə başa gəldiyini deyir. Strategiyanın pul qazandırıb-qazandırmadığı barədə isə heç nə demir. Bu, iki şeydən birlikdə asılıdır: haqlı olanda qazandığınızın haqsız olanda itirdiyinizə nisbəti və nə qədər tez-tez haqlı olduğunuz.
Bu ikisi bir-birinə bağlıdır. Mənfəətin riskə nisbətini bildiyiniz anda zərərsizlik (break-even) üçün lazım olan uğurlu əməliyyatların faizi sabitlənir və onu bir bölmə ilə hesablaya bilərsiniz.
| Mənfəətli əməliyyatınızın dəyəri | Zərərsizlik üçün lazım olan uğurlu əməliyyatların faizi | Bundan aşağı olanda pul itirirsiniz |
|---|---|---|
| Riskinizin 1× qədəri | 50% | Xərclərdən sonra hətta qəpik atışı da kifayət deyil |
| 1,5× | 40% | On əməliyyatdan altısının zərərli olmasına tab gətirmək olar |
| 2× | 33% | Üç əməliyyatdan ikisi səhv ola bilər |
| 3× | 25% | Dörd əməliyyatdan üçü səhv ola bilər |
| 5× | 17% | Altı əməliyyatdan beşi səhv ola bilər |
Üçüncü sətri bir daha oxuyun, çünki insanların ticarət tərzini dəyişən məhz odur. 2:1 nisbətində əməliyyatlarınızın üçdə ikisində səhv olub yenə də artıda qala bilərsiniz. Yüksək uğur faizi məqsəd deyil, onun arxasınca qaçmaq isə treyderləri kiçik mənfəətləri götürüb böyük itkiləri saxlamağa gətirib çıxarır.
Düstur belədir: bir bölünsün birlə nisbətin cəminə. 2:1 nisbətində bu, 1 ÷ 3, yəni 33% edir. Üstəlik spred və komissiya üçün bir az əlavə edin, çünki əməliyyat mənfəətli olsa da, olmasa da, onlar hər əməliyyatdan tutulur.
Bu, həm də strategiyanın dürüst sınağıdır. Əlli əməliyyat ərzində real orta mənfəətinizi, real orta itkinizi və real uğur faizinizi izləyin. Rəqəmlər olduğunuz sətrin həddini keçmirsə, heç bir mövqe ölçüsü strategiyanı xilas etməyəcək. Ölçü nə qədər dayanacağınızı idarə edir, qazanıb-qazanmayacağınızı yox.
Demək olar ki, hamının etdiyi səhv
Ardıcıllığa diqqət edin, çünki səhv məhz burada baş verir:
| Çoxlarının etdiyi | Əslində işləyən |
|---|---|
| Düzgün görünən mövqe ölçüsünü seçmək | Əvvəlcə pulla riski seçmək |
| Bu ölçüyə uyğun gələn stop tapmaq | Qrafikin əsaslandırdığı stopu tapmaq |
| Riski sonradan öyrənmək | Ölçünü bölməklə tapmaq |
| Qiymət yaxınlaşanda stopu yerindən tərpətmək | Onu qoyulduğu yerdə saxlamaq |
Sol sütunda ölçünü emosiyalar müəyyən edir. Sağ sütunda isə hesablama. Əsas məsələ də budur, çünki hesablamanın pis səhəri olmur.
Tez-tez verilən suallar
Yeni başlayan hər əməliyyata nə qədər riskə getməlidir?
Bir faiz adi başlanğıc nöqtəsidir və hələ öyrəndiyiniz müddətdə daha az risk üçün də ciddi əsas var. Əvvəlcə kiçik rəqəm seçmək pulu yavaş qazanmaq üçün deyil. Məqsəd yanaşmanızın ümumiyyətlə işləyib-işləmədiyini anlamaq üçün lazım olan əlli və ya yüz əməliyyata çatana qədər hesabın kifayət qədər hissəsini qoruyub saxlamaqdır.
Mövqe ölçüsünü necə hesablayım?
İtirməyə hazır olduğunuz pulu giriş ilə stop arasındakı məsafəyə bölün. Hesab $10.000, risk 1%, deməli, $100. Giriş $50, stop $47, deməli, bir səhm üçün $3. $100-ı $3-a bölsəniz, 33 səhm alınır. Yuxarıdakı kalkulyator da eyni hesablamanı aparır.
Stop-loss maksimum itkimə zəmanət verirmi?
Xeyr, bu mövzudakı məqalələrin çoxu isə bunu demir. Adi stop qiymətə toxunan kimi bazar qiymətinə satmaq tapşırığıdır, həmin qiymətin vədi deyil. Qiymət boşluğu (gap) və ya sürətli hərəkət zamanı əməliyyatınız ondan xeyli aşağıda icra oluna bilər. Gecə boşluqları, həftəsonu boşluqları və planlaşdırılmış xəbərlər ən çox rast gəlinən hallardır. Zəmanətli stop, broker onu təklif edirsə, adətən daha geniş spred və ya əlavə haqq tələb edir. Bu, stopları faydasız etmir. Sadəcə ən pis ssenari hesablamanın göstərdiyindən bir qədər pis olur və bu, risk diapazonunuzun yuxarı həddində dayanmamaq üçün daha bir səbəbdir.
Əməliyyat əleyhimə gedirsə, stopu tərpətməliyəmmi?
Stopu daha uzağa çəkmək məlum itkini naməlum itkiyə çevirir və 1%-lik itkinin 10%-lik itkiyə çevrilməsinin ən geniş yayılmış yoludur. Əməliyyat sizin xeyrinizə getdikdən sonra mənfəəti qorumaq üçün stopu yaxınlaşdırmaq başqa hərəkətdir və onu əsaslandırmaq olar. Yoxlama sadədir. Əgər stopa düşməmək üçün onu tərpədirsinizsə, dayanın.
Qısaca
Əvvəlcə pula qərar verin. Stopu qrafik müəyyən etsin. Birini digərinə bölün və hansı ölçü çıxırsa, onu qəbul edin. Eyni anda açıq olan hər şey üçün ikinci limit saxlayın.
Cəmi dörd cümlə, amma onlar nə vaxtsa quraşdıracağınız bütün indikatorlardan güclüdür.