एक्झिट ही ट्रेड सुरू असताना ठरवायची गोष्ट नाही. ती एंट्री करण्यापूर्वीच, बाकी सगळ्या गोष्टींसोबत ठरवली जाते, आणि मग फक्त अमलात आणली जाते. एक्झिटची जवळजवळ प्रत्येक समस्या खरे तर नियोजनाचीच समस्या असते, जी सर्वात वाईट क्षणापर्यंत पुढे ढकललेली असते.
दिशा बरोबर ओळखण्याचा सराव लोक करतात. पण बरोबर दिशेचे मोल किती ठरले, हे बाहेर पडण्याचा भाग ठरवतो.
बरोबर असूनही तोटा
RSI आणि Vortex वापरून मला एक परिपूर्ण वाटणारी एंट्री सापडली, आणि मग तितक्याच महत्त्वाच्या भागात मी घाई केली. माझ्याच विश्लेषणाने सुचवलेल्या कालावधीपेक्षा कमी कालावधी मी निवडला.
किंमत अगदी माझ्या अंदाजाप्रमाणेच हलली. पण ती तिथे पोहोचण्याआधीच, एका छोट्या पुलबॅकदरम्यान माझी पोझिशन बंद झाली होती.
एक्झिट चुकीची असेल, तर दिशेबद्दल बरोबर असण्याला काहीच किंमत नाही, आणि मी एक्झिटचा विचार जेमतेम दोन सेकंद केला होता.
एक्झिटच्या बहुतेक चुका अशाच असतात. मार्केट चुकीचे वाचलेले नसते, तर योग्य वाचन वाया गेलेले असते. विश्लेषणाला वीस मिनिटे मिळाली आणि एक्झिटला दोन सेकंद, आणि खाते पैसे देते ते फक्त दुसऱ्या गोष्टीवरच.
प्रत्येक ट्रेडला एक नव्हे, तीन एक्झिट हव्यात
बहुतेक लोक एकच एक्झिट ठरवतात, ती म्हणजे नफ्याचे टार्गेट, आणि बाकी सगळे ऐन वेळी ठरवतात. संपूर्ण योजनेत तीन एक्झिट असतात, आणि तिन्ही क्लिक करण्यापूर्वी लिहून ठेवलेल्या असतात.
| एक्झिट | ती काय आहे | ती कशावरून ठरते |
|---|---|---|
| टार्गेट | जिथे तुम्ही नफा घेता | चार्टवरील रचना. पुढची लेव्हल, मागील उच्चांक, मोजलेली हालचाल |
| कल्पना बाद होण्याची पातळी | जिथे ट्रेडची कल्पना खरी राहत नाही तो बिंदू | पुन्हा चार्टच. तुमचे खाते नव्हे, आणि एखादा गोल आकडाही नव्हे |
| वेळेवर आधारित एक्झिट | काहीच घडले नाही म्हणून तुम्ही कधी बाहेर पडता | ट्रेडमागचा तर्क. हालचाल मार्केट उघडताच व्हायची होती आणि आता दुपारच्या जेवणाची वेळ झाली असेल, तर तिथे असण्याचे कारण संपले आहे |
तिसरी एक्झिट जवळजवळ कुणीच लिहून ठेवत नाही, आणि आश्चर्य वाटेल इतके पैसे तिथेच जातात. जो ट्रेड ना नफ्यात आहे ना तोट्यात, तोही तुम्हाला खर्चात टाकत असतो: स्प्रेड (खरेदी-विक्री किमतीतील फरक), फायनान्सिंगचा खर्च, आणि पुढच्या सेटअपला तुम्ही देऊ न शकणारे लक्ष. “अजून माझा स्टॉप-लॉस लागलेला नाही” हे तुमच्या अपेक्षेप्रमाणे वागणे थांबवलेल्या ट्रेडमध्ये टिकून राहण्याचे कारण नाही.
नफ्याचे ट्रेड्स लवकर बंद करण्याची खरी किंमत
लवकर नफा घेणे शहाणपणाचे वाटते. पदरात पडलेला नफा खरा असतो, आणि टार्गेट ही फक्त एक आशा. पण ही भावना तुमच्या आकड्यांवर एक ठरावीक परिणाम करते, आणि तो लिहिलेल्या स्वरूपात पाहणे उपयोगी ठरते.
ना नफा ना तोटा गाठण्यासाठी लागणारे जिंकलेल्या ट्रेड्सचे प्रमाण (win rate) तुम्ही आखलेल्या गुणोत्तरावरून नव्हे, तर प्रत्यक्ष मिळवलेल्या गुणोत्तरावरून ठरते. त्यामुळे तुम्ही २:१ चा ट्रेड आखला आणि सवयीने त्यातला अर्धाच भाग घेतला, तर तुम्ही जोखीम कमी केलेली नसते. तुम्हाला ओलांडायचा अडथळा तुम्ही उंच केलेला असतो.
| तुम्ही आखले | तुम्ही प्रत्यक्षात घेता | ना नफा ना तोटा गाठण्यासाठी आता लागणारे जिंकलेल्या ट्रेड्सचे प्रमाण |
|---|---|---|
| २ × तुमची जोखीम | २ × जोखीम | ३३% |
| २ × तुमची जोखीम | १.५ × जोखीम | ४०% |
| २ × तुमची जोखीम | १ × जोखीम | ५०% |
| २ × तुमची जोखीम | ०.५ × जोखीम | ६७% |
शेवटची ओळ वाचा. जो ट्रेडर २R आखतो आणि सवयीने त्याचा एक चतुर्थांश भागच पदरात पाडतो, त्याला तीनपैकी दोन वेळा बरोबर ठरावे लागते, आणि तेही तीनपैकी एकदाच बरोबर ठरूनही काम करेल अशा प्रकारे रचलेल्या स्ट्रॅटेजीवर. स्ट्रॅटेजीमध्ये काहीच बदलले नाही. फक्त एक्झिट बदलल्या.
त्या एका भागाकारामागचे गणित ट्रेडिंगमधील जोखीम व्यवस्थापन या धड्यात स्पष्ट केले आहे.
तुम्ही वारंवार खूप लवकर बाहेर का पडता
हे मोजले गेले आहे. Terrance Odean यांनी १०,००० ब्रोकरेज खात्यांचा अभ्यास केला आणि त्यांना असे आढळले की गुंतवणूकदारांनी नफ्यातील शेअर्स १४.८% दराने आणि तोट्यातील शेअर्स ९.८% दराने विकले, म्हणजे नफ्यातील शेअर विकला जाण्याची शक्यता तोट्यातील शेअरपेक्षा सुमारे १.५ पट जास्त होती. पुढच्या वर्षभरात, त्यांनी विकलेल्या नफ्यातील शेअर्सनी त्यांनी ठेवून दिलेल्या तोट्यातील शेअर्सपेक्षा ३.४ टक्केवारी गुणांनी चांगली कामगिरी केली.
म्हणजे ही उपजत प्रवृत्ती फक्त भावनिक नाही. ती उलटी आहे, महागडी आहे, आणि जवळजवळ सार्वत्रिक आहे. हे माहीत असल्याने ती बंद होत नाही, पण कशाविरुद्ध बचाव उभारायचा आहे हे मात्र कळते.
यामागे सहसा तीन गोष्टी असतात:
- मागचा ट्रेड. तोट्यानंतर, दिवस नफ्यात आणण्यासाठी पुढचा नफ्याचा ट्रेड लवकर बंद केला जातो. नफ्याचा आकार या ट्रेडवरून नव्हे, तर तुमच्या आधीच्या ट्रेडवरून ठरतो.
- सतत पाहत राहणे. तुम्ही पोझिशनकडे जितक्या बारकाईने पाहता, तितक्या लवकर ती बंद कराल. तुमच्याविरुद्ध जाणारी प्रत्येक टिक हा एक छोटा युक्तिवाद असतो, आणि शेवटी तुम्ही त्याच्याशी सहमत होता.
- पोझिशन खूप मोठी आहे. सामान्य चढउतारांमध्ये पोझिशन धरून ठेवणे अस्वस्थ करणारे असेल, तर बाहेर पडण्यासाठी तुम्ही कोणते ना कोणते कारण शोधालच. ही एक्झिटचा वेश घातलेली पोझिशन साइझची समस्या आहे.
या तिघांपैकी नेमके कोणते कारण आहे हे महत्त्वाचे आहे, कारण प्रत्येकावरचा उपाय वेगळा आहे, आणि त्यांच्यातला फरक कसा ओळखायचा याबद्दल ट्रेडिंगमध्ये भावनांवर नियंत्रण या धड्यात अधिक माहिती आहे.
अंशतः एक्झिट, प्रामाणिकपणे
पहिल्या टार्गेटवर पोझिशनचा काही भाग बंद करणे आणि उरलेला चालू ठेवणे ही नेहमीची तडजोड आहे. ती वाजवी तडजोड आहे, पण ती फुकटचा फायदा म्हणून विकली जाते, आणि तशी ती नाही.
प्रत्यक्षात ती पोझिशन धरून ठेवणे सोपे करते, आणि पर्याय संपूर्ण पोझिशन लवकर बंद करण्याचा असेल, तर याचे मोल मोठे आहे. पण ती तुमच्या सर्वोत्तम ट्रेड्सवर मर्यादाही घालते, आणि बाकी सगळ्याची भरपाई तेच ट्रेड्स करतात. जिथे काही मोजके सर्वोत्तम निकाल संपूर्ण वर्ष तारून नेतात, अशा स्ट्रॅटेजीसाठी ते निकाल निम्मे करणारा नियम हानिकारक ठरतो.
दोन अटी पूर्ण झाल्या तरच अंशतः एक्झिट शहाणपणाची ठरते: एंट्री करण्यापूर्वीच तुम्ही ती ठरवलेली असते, आणि तुमचे नफ्याचे ट्रेड्स सहसा पहिल्या टार्गेटच्या पुढे जातात का हे कळण्याइतके ट्रेड्स तुम्ही नोंदवलेले असतात. ट्रेड नफ्यात असतानाच्या क्षणी अंशतः एक्झिटचा निर्णय घेणे ही स्ट्रॅटेजी नाही. ती अधिक चांगल्या ब्रँडिंगसह केलेली लवकरची एक्झिटच आहे.
एक्झिट हलवणे कधी योग्य असते
प्रत्येक बदल म्हणजे कमकुवतपणा नव्हे. कसोटी नेहमी एकच असते: काय बदलले, चार्ट की तुमच्या भावना?
| बदल | त्याचा सहसा अर्थ | निकाल |
|---|---|---|
| किंमत जवळ आली म्हणून स्टॉप-लॉस दूर नेणे | तुम्ही माहीत असलेल्या तोट्याला अज्ञात तोट्यात बदलता | कधीच नाही |
| ट्रेड तुमच्या बाजूने जात असताना स्टॉप-लॉस मागोमाग सरकवणे | लिखित नियमानुसार खऱ्या नफ्याचे संरक्षण | ठीक, जर नियम आधी लिहिलेला असेल तर |
| सेटअप मोडला म्हणून लवकर बंद करणे | तुम्ही ज्या कारणाने एंट्री केली, ते कारण चार्टने काढून घेतले | बरोबर, आणि ही मुळात लवकरची एक्झिट नाहीच |
| खूप वेळ लागत आहे म्हणून लवकर बंद करणे | कंटाळा | ही वेळेवर आधारित एक्झिट आहे, म्हणून ती योजनेत लिहा आणि ऐन वेळी ठरवणे थांबवा |
| चांगले चालले आहे म्हणून टार्गेट पुढे नेणे | आत्मविश्वासाचे नाव घेतलेला लोभ | जवळजवळ कधीच नाही. जो ट्रेड आखला होता, तोच घ्या |
तिसऱ्या ओळीवर विशेष भर द्यायला हवा. ट्रेडचे कारणच नाहीसे झाल्यामुळे बाहेर पडणे बेशिस्त नाही. कारण असण्याचा तोच तर संपूर्ण उद्देश आहे. एक्झिट लवकरची ठरते ती तेव्हा, जेव्हा तुमच्या धीराशिवाय दुसरे काहीच बदललेले नसते.
एक्झिट हीच तुमची समस्या आहे का, हे कसे ओळखावे
अंदाज लावायची गरज नाही. तुम्ही नोंदी ठेवत असाल, तर उत्तर फक्त दोन स्तंभांत आहे.
- शेवटच्या वीस ट्रेड्सची “नियोजित एक्झिट” आणि “प्रत्यक्ष एक्झिट” शेजारी शेजारी मांडा.
- त्या किती वेळा जुळतात ते मोजा.
- ज्या जुळत नाहीत, त्यांच्यासाठी तुम्ही कोणत्या दिशेने गेलात ते लिहा: लवकर बाहेर पडलात, की योजनेपलीकडे धरून ठेवले.
न जुळणाऱ्या बहुतेक नोंदी नफ्याच्या ट्रेड्समधील लवकरच्या एक्झिट असतील, तर समस्या धीर आणि पोझिशन साइझची आहे, विश्लेषणाची नाही. त्या तोट्याच्या ट्रेड्समधील उशिराच्या एक्झिट असतील, तर ती उलटी आणि अधिक तातडीची समस्या आहे. “नियोजित एक्झिट” स्तंभ अनेकदा रिकामा असेल, तर चुकवायला कधी योजनाच नव्हती, आणि तिन्हींपैकी हीच दुरुस्त करायला सर्वात सोपी आणि सर्वात सामान्य समस्या आहे.
ट्रेडिंग जर्नल कसा लिहावा या धड्यातील टेम्प्लेटमध्ये नेमक्या याच कारणासाठी हे दोन्ही स्तंभ आहेत.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
ट्रेड कधी बंद करायचा, हे मला कसे कळेल?
जेव्हा तुमच्या तीनपैकी एक एक्झिट गाठली जाते: टार्गेट, कल्पना बाद होण्याची पातळी, किंवा वेळेची मर्यादा. तुम्ही ट्रेडच्या मध्येच हा प्रश्न विचारत असाल आणि यापैकी काहीच गाठले गेले नसेल, तर प्रामाणिक उत्तर असे आहे की तुम्ही त्या ट्रेडचे नियोजन पूर्ण केले नव्हते, आणि ते आता पूर्ण करत आहात, दबावाखाली, पैसे पणाला लागलेले असताना.
ट्रेडमध्ये किती काळ राहावे?
जोपर्यंत तुमचे एंट्रीचे कारण अजूनही खरे आहे, तोपर्यंत. बहुतेक लोक तोट्याचे ट्रेड्स जितका वेळ धरून ठेवतात त्यापेक्षा हा वेळ कमी असतो, आणि नफ्याचे ट्रेड्स जितका वेळ धरून ठेवतात त्यापेक्षा जास्त. तुमच्या ट्रेडमागच्या तर्काला एखादी कालमर्यादा जोडलेली असेल, आणि ती असायलाच हवी, तर तीच कालमर्यादा तुमचे उत्तर आहे.
मी ट्रेड कधीच बंद केला नाही तर काय होते?
ते तुमच्याकडे काय आहे यावर अवलंबून आहे. शेअर्सची पोझिशन अनिश्चित काळ ठेवता येते, आणि तिची किंमत फक्त वर-खाली होत राहते. लिव्हरेज असलेल्या पोझिशनवर दररोज फायनान्सिंगचा खर्च लागतो, आणि मार्जिन संपले तर ती तुमच्याऐवजी परस्पर बंद केली जाऊ शकते, आणि ठरावीक मुदत असलेले प्रॉडक्ट तुम्ही तयार असा किंवा नसा, मुदत संपताच आपोआप बंद होते. या सगळ्यांतला समान धागा असा की निर्णय न घेणे हाही एक निर्णयच असतो, आणि तो तुमच्याऐवजी दुसरे कुणीतरी घेते.
मी निश्चित टार्गेट वापरावे की ट्रेलिंग स्टॉप?
चार्टवर नेम धरण्यासाठी स्पष्ट लेव्हल असलेल्या स्ट्रॅटेजींसाठी निश्चित टार्गेट योग्य असतात, आणि योजना निःसंदिग्ध असल्याने त्यांची चाचणी घेणे सोपे असते. ट्रेलिंग स्टॉप ट्रेंड असलेल्या परिस्थितीत योग्य ठरतो, जिथे हालचाल तुम्ही आधीच सांगू शकला असता अशा कोणत्याही लेव्हलपेक्षा खूप पुढे जाऊ शकते. चुकीचे उत्तर म्हणजे ट्रेडच्या मध्येच या दोन्हींमध्ये अदलाबदल करणे, आणि त्यातूनच तुम्हाला दोन्हींमधले सर्वात वाईट मिळते.
थोडक्यात
एंट्री करण्यापूर्वी तीन एक्झिट लिहा: नफा कुठे घ्यायचा, कल्पना कुठे संपते, आणि काहीच घडले नाही म्हणून कधी बाहेर पडायचे. मग त्या अमलात आणा.
नफ्याचे ट्रेड्स लवकर बंद केल्याने तुमची जोखीम कमी होत नाही. त्याने तुम्हाला लागणारे जिंकलेल्या ट्रेड्सचे प्रमाण गुपचूप वाढत जाते, आणि शेवटी कागदावर काम करणारी स्ट्रॅटेजी खात्यात काम करणे थांबवते. या धड्याची किंमत मी स्वतः मोजली आहे, आणि तेव्हा चुकलेला भाग एंट्री नव्हता.