Η έξοδος δεν είναι κάτι που υπολογίζεις όσο τρέχει η συναλλαγή. Αποφασίζεται πριν μπεις, μαζί με όλα τα υπόλοιπα, και μετά απλώς εκτελείται. Σχεδόν κάθε πρόβλημα εξόδου είναι στην ουσία ένα πρόβλημα σχεδιασμού που αναβλήθηκε για τη χειρότερη δυνατή στιγμή.
Το να πετύχεις την κατεύθυνση είναι το κομμάτι που εξασκεί ο κόσμος. Η έξοδος είναι το κομμάτι που κρίνει πόσο άξιζε η σωστή κατεύθυνση.
Να έχεις δίκιο και να χάνεις ούτως ή άλλως
Βρήκα κάτι που έμοιαζε με τέλεια είσοδο με RSI και Vortex, και μετά βιάστηκα στο κομμάτι που μετρούσε εξίσου. Διάλεξα μικρότερη διάρκεια από αυτή που έδειχνε η δική μου ανάλυση.
Η τιμή κινήθηκε ακριβώς όπως είχα προβλέψει. Η θέση μου είχε ήδη κλείσει σε μια σύντομη διόρθωση (pullback) πριν φτάσει εκεί.
Το να έχεις δίκιο στην κατεύθυνση δεν αξίζει τίποτα αν η έξοδος είναι λάθος, και εγώ είχα αφιερώσει στην έξοδο περίπου δύο δευτερόλεπτα σκέψης.
Αυτό είναι το σχήμα των περισσότερων λαθών στην έξοδο. Όχι κακή ανάγνωση της αγοράς, αλλά μια καλή ανάγνωση που πήγε χαμένη. Η ανάλυση πήρε είκοσι λεπτά και η έξοδος δύο δευτερόλεπτα, και ο λογαριασμός πληρώνει πάντα μόνο με βάση το δεύτερο.
Κάθε συναλλαγή χρειάζεται τρεις εξόδους, όχι μία
Οι περισσότεροι σχεδιάζουν μία έξοδο, τον στόχο κέρδους, και αυτοσχεδιάζουν σε όλα τα άλλα. Ένα ολοκληρωμένο πλάνο έχει τρεις, και είναι και οι τρεις γραμμένες πριν πατήσεις.
| Η έξοδος | Τι είναι | Τι την καθορίζει |
|---|---|---|
| Ο στόχος | Εκεί όπου παίρνεις το κέρδος | Η δομή στο γράφημα. Το επόμενο επίπεδο, το προηγούμενο υψηλό, μια μετρημένη κίνηση |
| Η ακύρωση | Το σημείο όπου η ιδέα δεν ισχύει πια | Πάλι το γράφημα. Όχι ο λογαριασμός σου, και όχι ένας στρογγυλός αριθμός |
| Η χρονική έξοδος | Πότε φεύγεις επειδή δεν συνέβη τίποτα | Η υπόθεσή σου. Αν η κίνηση έπρεπε να γίνει στο άνοιγμα και είναι ήδη μεσημέρι, ο λόγος να είσαι μέσα έχει χαθεί |
Την τρίτη δεν τη γράφει σχεδόν κανείς, και εκεί χάνονται εκπληκτικά πολλά χρήματα. Μια συναλλαγή που ούτε κερδίζει ούτε χάνει σου κοστίζει ακόμα: spread, χρηματοδότηση και την προσοχή που δεν δίνεις στο επόμενο setup. Το «δεν έχει χτυπήσει ακόμα το stop μου» δεν είναι λόγος να μένεις σε κάτι που έχει σταματήσει να κάνει αυτό που περίμενες.
Τι κοστίζει στην πράξη το πρόωρο κλείσιμο των κερδοφόρων
Το να κατοχυρώνεις κέρδος νωρίς μοιάζει λογικό. Ένα κλειδωμένο κέρδος είναι πραγματικό, ενώ ένας στόχος είναι μόνο μια ελπίδα. Αυτή η αίσθηση όμως κάνει κάτι συγκεκριμένο στους αριθμούς σου, και αξίζει να το δεις γραμμένο.
Το ποσοστό επιτυχίας που χρειάζεσαι για break-even (νέκρα) καθορίζεται από την αναλογία που πετυχαίνεις στην πράξη, όχι από αυτή που σχεδίασες. Οπότε, αν σχεδιάζεις μια συναλλαγή 2 προς 1 και κατά συνήθεια παίρνεις το μισό, δεν μείωσες το ρίσκο σου. Ανέβασες τον πήχη που πρέπει να περάσεις.
| Σχεδίασες | Παίρνεις στην πράξη | Ποσοστό επιτυχίας που χρειάζεσαι τώρα για break-even |
|---|---|---|
| 2 × το ρίσκο σου | 2 × ρίσκο | 33% |
| 2 × το ρίσκο σου | 1,5 × ρίσκο | 40% |
| 2 × το ρίσκο σου | 1 × ρίσκο | 50% |
| 2 × το ρίσκο σου | 0,5 × ρίσκο | 67% |
Διάβασε την τελευταία γραμμή. Ένας trader που σχεδιάζει 2R και κατά συνήθεια κατοχυρώνει το ένα τέταρτο πρέπει να έχει δίκιο δύο φορές στις τρεις, με μια στρατηγική σχεδιασμένη να λειτουργεί έχοντας δίκιο μία φορά στις τρεις. Τίποτα στη στρατηγική δεν άλλαξε. Άλλαξαν μόνο οι έξοδοι.
Τα μαθηματικά πίσω από αυτή τη μία διαίρεση εξηγούνται στη διαχείριση κινδύνου στο trading.
Γιατί βγαίνεις συνέχεια πολύ νωρίς
Αυτό έχει μετρηθεί. Ο Terrance Odean μελέτησε 10.000 χρηματιστηριακούς λογαριασμούς και βρήκε ότι οι επενδυτές πουλούσαν τις κερδοφόρες θέσεις τους με ρυθμό 14,8% και τις χαμένες με 9,8%, οπότε μια κερδοφόρα θέση είχε περίπου 1,5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πουληθεί από μια χαμένη. Τον επόμενο χρόνο, οι κερδοφόρες που πούλησαν ξεπέρασαν τις χαμένες που κράτησαν κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Άρα το ένστικτο δεν είναι απλώς συναισθηματικό. Είναι ανάποδο, είναι ακριβό και είναι σχεδόν καθολικό. Το να το ξέρεις δεν το απενεργοποιεί, σου λέει όμως απέναντι σε τι πρέπει να χτίσεις άμυνες.
Συνήθως το τροφοδοτούν τρία πράγματα:
- Η προηγούμενη συναλλαγή. Μετά από μια απώλεια, η επόμενη κερδοφόρα κλείνει νωρίς για να βγει η μέρα στο πράσινο. Το μέγεθος του κέρδους το καθορίζει η προηγούμενη συναλλαγή σου και όχι αυτή.
- Η παρακολούθηση. Όσο πιο στενά παρακολουθείς μια θέση, τόσο νωρίτερα θα την κλείσεις. Κάθε μικρή κίνηση εναντίον σου είναι ένα μικρό επιχείρημα, και κάποια στιγμή συμφωνείς.
- Η θέση είναι πολύ μεγάλη. Αν σε ενοχλεί να την κρατάς μέσα στον συνηθισμένο θόρυβο, θα βρεις λόγο να βγεις. Αυτό είναι πρόβλημα μεγέθους μεταμφιεσμένο σε πρόβλημα εξόδου.
Έχει σημασία ποιο από τα τρία είναι, γιατί διορθώνονται διαφορετικά, και περισσότερα για το πώς τα ξεχωρίζεις θα βρεις στον έλεγχο των συναισθημάτων στο trading.
Μερικές έξοδοι, με ειλικρίνεια
Το να κλείνεις ένα μέρος στον πρώτο στόχο και να αφήνεις το υπόλοιπο είναι ο συνηθισμένος συμβιβασμός. Είναι λογικός, αλλά τον πουλάνε σαν δωρεάν γεύμα, και δεν είναι.
Αυτό που κάνει στην πραγματικότητα είναι να κάνει τη θέση πιο εύκολη στο κράτημα, κάτι που αξίζει πολύ αν η εναλλακτική είναι να την κλείσεις ολόκληρη νωρίς. Αυτό που κάνει επίσης είναι να βάζει ταβάνι στις καλύτερες συναλλαγές σου, που είναι αυτές που πληρώνουν όλα τα υπόλοιπα. Μια στρατηγική όπου λίγα κορυφαία αποτελέσματα σηκώνουν όλη τη χρονιά εξυπηρετείται άσχημα από έναν κανόνα που τα κόβει στη μέση.
Δύο προϋποθέσεις κάνουν τις μερικές εξόδους λογικές: τις αποφάσισες πριν μπεις, και έχεις καταγράψει αρκετές συναλλαγές για να ξέρεις αν οι κερδοφόρες σου συνήθως τρέχουν πέρα από τον πρώτο στόχο. Το να αποφασίζεις μερική έξοδο τη στιγμή που η συναλλαγή είναι κερδοφόρα δεν είναι στρατηγική. Είναι η πρόωρη έξοδος με καλύτερη συσκευασία.
Πότε είναι σωστό να μετακινήσεις μια έξοδο
Δεν είναι κάθε προσαρμογή αδυναμία. Το τεστ είναι πάντα το ίδιο: τι άλλαξε, το γράφημα ή τα συναισθήματά σου;
| Η κίνηση | Τι σημαίνει συνήθως | Ετυμηγορία |
|---|---|---|
| Ανοίγεις το stop επειδή η τιμή το πλησιάζει | Μετατρέπεις μια γνωστή απώλεια σε άγνωστη | Ποτέ |
| Ανεβάζεις το stop καθώς η συναλλαγή κινείται υπέρ σου | Προστατεύεις ένα πραγματικό κέρδος με γραπτό κανόνα | Εντάξει, αν ο κανόνας γράφτηκε πρώτα |
| Κλείνεις νωρίς επειδή το setup χάλασε | Το γράφημα αφαίρεσε τον λόγο για τον οποίο μπήκες | Σωστό, και δεν είναι καθόλου πρόωρη έξοδος |
| Κλείνεις νωρίς επειδή αργεί πολύ | Βαρεμάρα | Αυτό είναι χρονική έξοδος, οπότε γράψε τη στο πλάνο και σταμάτα να την αυτοσχεδιάζεις |
| Μεγαλώνεις τον στόχο επειδή πάει καλά | Απληστία που αυτοαποκαλείται αυτοπεποίθηση | Σχεδόν ποτέ. Κάνε τη συναλλαγή που σχεδίασες |
Η τρίτη γραμμή αξίζει έμφαση. Το να βγαίνεις επειδή εξαφανίστηκε ο λόγος της συναλλαγής δεν είναι έλλειψη πειθαρχίας. Είναι όλο το νόημα του να έχεις λόγο. Αυτό που κάνει μια έξοδο πρόωρη είναι ότι δεν άλλαξε τίποτα εκτός από την ψυχραιμία σου.
Πώς καταλαβαίνεις αν οι έξοδοι είναι το πρόβλημά σου
Δεν χρειάζεται να μαντέψεις. Αν κρατάς αρχείο, η απάντηση χωράει σε δύο στήλες.
- Βάλε δίπλα δίπλα τις στήλες «Προγραμματισμένη έξοδος» και «Πραγματική έξοδος» για τις τελευταίες είκοσι συναλλαγές.
- Μέτρησε πόσες φορές ταιριάζουν.
- Για όσες δεν ταιριάζουν, γράψε προς τα πού πήγες: βγήκες νωρίς ή κράτησες πέρα από το πλάνο.
Αν οι περισσότερες αποκλίσεις είναι πρόωρες έξοδοι σε κερδοφόρες συναλλαγές, το πρόβλημα είναι η ψυχραιμία και το μέγεθος, όχι η ανάλυση. Αν είναι καθυστερημένες έξοδοι σε χαμένες συναλλαγές, αυτό είναι το αντίθετο πρόβλημα και πιο επείγον. Αν η στήλη «Προγραμματισμένη έξοδος» είναι συχνά κενή, δεν υπήρξε ποτέ πλάνο για να αποκλίνεις από αυτό, και αυτό είναι το πιο εύκολο από τα τρία να διορθωθεί και το πιο συνηθισμένο.
Το πρότυπο στο πώς να κρατάς ημερολόγιο συναλλαγών έχει και τις δύο στήλες ακριβώς για αυτόν τον λόγο.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς ξέρω πότε να κλείσω μια συναλλαγή;
Όταν επιτευχθεί μία από τις τρεις εξόδους σου: ο στόχος, το επίπεδο ακύρωσης ή το χρονικό όριο. Αν κάνεις αυτή την ερώτηση στη μέση μιας συναλλαγής και δεν έχει χτυπηθεί κανένα από αυτά, η ειλικρινής απάντηση είναι ότι δεν ολοκλήρωσες τον σχεδιασμό της, και τον ολοκληρώνεις τώρα, υπό πίεση, με χρήματα στο τραπέζι.
Πόσο καιρό πρέπει να μένεις σε μια συναλλαγή;
Όσο ο λόγος για τον οποίο μπήκες εξακολουθεί να ισχύει. Αυτό είναι λιγότερος χρόνος από όσο οι περισσότεροι κρατούν τις χαμένες συναλλαγές και περισσότερος από όσο κρατούν τις κερδοφόρες. Αν η υπόθεσή σου είχε χρονικό ορίζοντα, όπως θα έπρεπε, αυτός ο ορίζοντας είναι η απάντησή σου.
Τι γίνεται αν δεν κλείσω ποτέ μια συναλλαγή;
Εξαρτάται από το τι κρατάς. Μια θέση σε μετοχές μπορεί να κρατηθεί χωρίς χρονικό όριο και απλώς ανεβαίνει και πέφτει. Μια θέση με μόχλευση χρεώνει χρηματοδότηση κάθε μέρα και μπορεί να κλείσει χωρίς εσένα αν τελειώσει το περιθώριο (margin), και ένα προϊόν με ημερομηνία λήξης κλείνει μόνο του στη λήξη, είτε σε βολεύει είτε όχι. Ο κοινός παρονομαστής είναι ότι το να μην αποφασίσεις είναι κι αυτό απόφαση, και την παίρνει κάποιος άλλος και όχι εσύ.
Να χρησιμοποιώ σταθερό στόχο ή trailing stop;
Οι σταθεροί στόχοι ταιριάζουν σε στρατηγικές με ένα σαφές επίπεδο στο γράφημα για να στοχεύσεις, και τεστάρονται πιο εύκολα γιατί το πλάνο είναι ξεκάθαρο. Το trailing ταιριάζει σε συνθήκες τάσης, όπου η κίνηση μπορεί να τρέξει πολύ πιο μακριά από οποιοδήποτε επίπεδο θα μπορούσες να είχες ορίσει εκ των προτέρων. Η λάθος απάντηση είναι να αλλάζεις από το ένα στο άλλο στη μέση της συναλλαγής, και έτσι παίρνεις το χειρότερο και από τα δύο.
Με λίγα λόγια
Γράψε τρεις εξόδους πριν μπεις: πού παίρνεις το κέρδος, πού πεθαίνει η ιδέα και πότε φεύγεις επειδή δεν συνέβη τίποτα. Μετά εκτέλεσέ τες.
Το πρόωρο κλείσιμο των κερδοφόρων δεν μειώνει το ρίσκο σου. Ανεβάζει αθόρυβα το ποσοστό επιτυχίας που χρειάζεσαι, μέχρι που μια στρατηγική που δούλευε στα χαρτιά σταματά να δουλεύει στον λογαριασμό. Το έχω πληρώσει αυτό το μάθημα, και δεν ήταν η είσοδος αυτό που ήταν λάθος.