გასვლა არ არის ის, რასაც გარიგების მიმდინარეობისას იგონებთ. ის შესვლამდე წყდება, ყველაფერ დანარჩენთან ერთად, შემდეგ კი უბრალოდ სრულდება. გასვლის თითქმის ყველა პრობლემა სინამდვილეში დაგეგმვის პრობლემაა, რომელიც ყველაზე უარეს მომენტამდე გადაიდო.
ადამიანები მიმართულების სწორად განსაზღვრაში ვარჯიშობენ. გასვლა კი წყვეტს, რა ღირდა სწორად განსაზღვრული მიმართულება.
სწორი პროგნოზი და მაინც ზარალი
RSI-ისა და Vortex-ის დახმარებით ვიპოვე შესვლის წერტილი, რომელიც იდეალური ჩანდა, მერე კი ის ნაწილი, რომელიც ისეთივე მნიშვნელოვანი იყო, აჩქარებით გავაკეთე. ავირჩიე უფრო მოკლე ვადა, ვიდრე ამას ჩემი საკუთარი ანალიზი მოითხოვდა.
ფასი ზუსტად ისე წავიდა, როგორც ვივარაუდე. მაგრამ სანამ იქამდე მივიდოდა, ჩემი პოზიცია მოკლე უკუსვლის (pullback) დროს უკვე დახურული იყო.
მიმართულების სწორად გამოცნობა არაფრად ღირს, თუ გასვლა არასწორია, მე კი გასვლაზე დაახლოებით ორი წამი ვიფიქრე.
გასვლის შეცდომების უმეტესობა სწორედ ასეთია. ბაზრის ცუდი ანალიზი კი არა, კარგი ანალიზის ფუჭად დახარჯვა. ანალიზს ოცი წუთი დაეთმო, გასვლას – ორი წამი, ანგარიშზე კი შედეგს მხოლოდ მეორე განსაზღვრავს.
ყოველ გარიგებას სამი გასვლა სჭირდება და არა ერთი
ადამიანების უმეტესობა მხოლოდ ერთ გასვლას გეგმავს, მოგების მიზანს, დანარჩენს კი იმპროვიზაციით აკეთებს. სრულ გეგმაში სამი გასვლაა და სამივე დაკლიკებამდეა ჩაწერილი.
| გასვლა | რა არის ეს | რა განსაზღვრავს |
|---|---|---|
| მიზანი | სადაც მოგებას აფიქსირებთ | გრაფიკის სტრუქტურა. შემდეგი დონე, წინა მაქსიმუმი, გაზომილი მოძრაობა |
| იდეის გაუქმება | წერტილი, სადაც იდეა აღარ არის მართებული | ისევ გრაფიკი. არა თქვენი ანგარიში და არა მრგვალი რიცხვი |
| დროითი გასვლა | როდის გადიხართ, რადგან არაფერი მოხდა | თავდაპირველი იდეა. თუ მოძრაობა ბაზრის გახსნისას უნდა მომხდარიყო, ახლა კი უკვე სადილის დროა, იქ ყოფნის მიზეზი აღარ არსებობს |
მესამეს თითქმის არავინ წერს და სწორედ აქ იკარგება გასაკვირად ბევრი ფული. გარიგება, რომელიც არც იგებს და არც აგებს, მაინც ფული გიჯდებათ: სპრედი, დაფინანსება და ყურადღება, რომელსაც შემდეგ სეტაპს (ხელსაყრელ სიტუაციას) ვერ უთმობთ. „სტოპ-ლოსამდე ჯერ არ მისულა“ – ეს არ არის მიზეზი, რომ დარჩეთ პოზიციაში, რომელიც უკვე აღარ იქცევა ისე, როგორც ელოდით.
რა ჯდება სინამდვილეში მომგებიანი გარიგებების ნაადრევი დახურვა
მოგების ადრე დაფიქსირება გონივრულად გეჩვენებათ. დაფიქსირებული მოგება რეალურია, მიზანი კი მხოლოდ იმედი. მაგრამ ეს შეგრძნება თქვენს რიცხვებზე სრულიად კონკრეტულად მოქმედებს, და ღირს, რომ ეს დაწერილი სახით ნახოთ.
მომგებიანი გარიგებების წილს (win rate), რომელიც ზარალის გარეშე დახურვისთვის გჭირდებათ, განსაზღვრავს ის თანაფარდობა, რომელსაც რეალურად აღწევთ, და არა ის, რომელიც დაგეგმეთ. ასე რომ, თუ 2:1 გარიგებას გეგმავთ და ჩვევისამებრ მის ნახევარს იღებთ, რისკი არ შეგიმცირებიათ. თქვენ ის ზღვარი აწიეთ, რომელიც უნდა გადალახოთ.
| დაგეგმეთ | რეალურად იღებთ | ზარალის გარეშე დასახურად ახლა საჭირო წილი |
|---|---|---|
| 2 × თქვენი რისკი | 2 × რისკი | 33% |
| 2 × თქვენი რისკი | 1,5 × რისკი | 40% |
| 2 × თქვენი რისკი | 1 × რისკი | 50% |
| 2 × თქვენი რისკი | 0,5 × რისკი | 67% |
წაიკითხეთ ბოლო სტრიქონი. ტრეიდერმა, რომელიც 2R-ს გეგმავს და ჩვევისამებრ მის მეოთხედს აფიქსირებს, სამიდან ორჯერ უნდა გამოიცნოს, თანაც ისეთი სტრატეგიით, რომელიც სამიდან ერთ სწორ გამოცნობაზე იყო გათვლილი. სტრატეგიაში არაფერი შეცვლილა. მხოლოდ გასვლები შეიცვალა.
ამ ერთი გაყოფის მათემატიკა ახსნილია გაკვეთილში რისკის მართვა ტრეიდინგში.
რატომ გადიხართ მუდმივად ნაადრევად
ეს გაზომილია. Terrance Odean-მა 10 000 საბროკერო ანგარიში შეისწავლა და აღმოაჩინა, რომ ინვესტორები მომგებიან პოზიციებს 14,8%-იანი სიხშირით ყიდდნენ, წამგებიანებს კი – 9,8%-იანით, ანუ მომგებიანი პოზიციის გაყიდვის ალბათობა წამგებიანისაზე დაახლოებით 1,5-ჯერ მეტი იყო. მომდევნო წლის განმავლობაში გაყიდულმა მომგებიანმა პოზიციებმა შენარჩუნებულ წამგებიანებს 3,4 პროცენტული პუნქტით აჯობა.
ასე რომ, ეს ინსტინქტი მხოლოდ ემოციური არ არის. ის უკუღმაა, ძვირია და თითქმის საყოველთაოა. ამის ცოდნა მას ვერ გამორთავს, მაგრამ გეუბნებათ, რის წინააღმდეგ უნდა ააგოთ თქვენი სისტემა.
მას, როგორც წესი, სამი რამ განაპირობებს:
- წინა გარიგება. ზარალის შემდეგ მომდევნო მომგებიან გარიგებას ნაადრევად ხურავთ, რომ დღე პლიუსში დაასრულოთ. მოგების ზომას წინა გარიგება განსაზღვრავს და არა ეს.
- დაკვირვება. რაც უფრო ყურადღებით ადევნებთ თვალს პოზიციას, მით უფრო ადრე დახურავთ მას. ყოველი ტიკი თქვენს საწინააღმდეგოდ პატარა არგუმენტია, და ბოლოს და ბოლოს დაეთანხმებით.
- პოზიცია ზედმეტად დიდია. თუ ჩვეულებრივი ხმაურის დროს პოზიციის შენარჩუნება გიჭირთ, გასვლის მიზეზს აუცილებლად იპოვით. ეს ზომის პრობლემაა, რომელიც გასვლის პრობლემად არის გადაცმული.
მნიშვნელოვანია, სამიდან რომელია, რადგან მათ სხვადასხვა გამოსავალი აქვთ; როგორ გაარჩიოთ ისინი, ამაზე მეტი წაიკითხეთ გაკვეთილში ემოციების კონტროლი ტრეიდინგში.
ნაწილობრივი გასვლა – გულწრფელად
პოზიციის ნაწილის დახურვა პირველ მიზანზე და დანარჩენის დატოვება ჩვეულებრივი კომპრომისია. გონივრული კომპრომისია, მაგრამ მას ისე წარმოაჩენენ, თითქოს არაფერი ღირდეს, და ეს ასე არ არის.
სინამდვილეში ის პოზიციის შენარჩუნებას აადვილებს, რაც ბევრს ნიშნავს, თუ ალტერნატივა მთელი პოზიციის ნაადრევად დახურვაა. მაგრამ ის ასევე ზღუდავს თქვენს საუკეთესო გარიგებებს, სწორედ იმათ, რომლებიც ყველაფერ დანარჩენს ფარავს. სტრატეგიას, სადაც წლის შედეგს რამდენიმე საუკეთესო გარიგება ქმნის, წესი, რომელიც მათ განახევრებს, მხოლოდ ზიანს აყენებს.
ნაწილობრივი გასვლა ორი პირობის შემთხვევაშია გონივრული: თუ ეს შესვლამდე გადაწყვიტეთ და თუ იმდენი გარიგება გაქვთ ჩაწერილი, რომ იცოდეთ, სცდება თუ არა თქვენი მომგებიანი გარიგებები, როგორც წესი, პირველ მიზანს. ნაწილობრივი გასვლის გადაწყვეტა იმ მომენტში, როცა გარიგება პლიუსშია, სტრატეგია არ არის. ეს იგივე ნაადრევი გასვლაა, უკეთესი შეფუთვით.
როდის არის სწორი გასვლის გადატანა
ყოველი კორექტირება სისუსტე არ არის. შემოწმება ყოველთვის ერთია: რა შეიცვალა – გრაფიკი თუ თქვენი გრძნობები?
| ქმედება | რას ნიშნავს ჩვეულებრივ | განაჩენი |
|---|---|---|
| სტოპ-ლოსის გაფართოება, რადგან ფასი მასთან ახლოსაა | ცნობილ ზარალს უცნობად აქცევთ | არასდროს |
| სტოპ-ლოსის აწევა, როცა გარიგება თქვენს სასარგებლოდ მიდის | რეალური მოგების დაცვა წერილობითი წესით | კარგია, თუ წესი წინასწარ დაიწერა |
| ნაადრევი დახურვა, რადგან სეტაპი დაირღვა | გრაფიკმა შესვლის მიზეზი გააქრო | სწორია, და ეს სულაც არ არის ნაადრევი გასვლა |
| ნაადრევი დახურვა, რადგან ყველაფერი ძალიან დიდხანს გრძელდება | მოწყენილობა | ეს დროითი გასვლაა, ამიტომ ჩაწერეთ ის გეგმაში და შეწყვიტეთ იმპროვიზაცია |
| მიზნის გადაწევა, რადგან ყველაფერი კარგად მიდის | სიხარბე, რომელიც თავს თავდაჯერებულობას უწოდებს | თითქმის არასდროს. მიჰყევით იმ გარიგებას, რომელიც დაგეგმეთ |
მესამე სტრიქონი განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს. გასვლა იმიტომ, რომ გარიგების მიზეზი გაქრა, დისციპლინის დარღვევა არ არის. მიზეზის ქონის მთელი აზრი სწორედ ესაა. გასვლას ნაადრევს ის ხდის, რომ თქვენი ნერვების გარდა არაფერი შეცვლილა.
როგორ გაიგოთ, გასვლებშია თუ არა თქვენი პრობლემა
გამოცნობა არ გჭირდებათ. თუ ჩანაწერებს აწარმოებთ, პასუხი ორ სვეტში ეტევა.
- ბოლო ოცი გარიგებისთვის სვეტები „დაგეგმილი გასვლა“ და „ფაქტობრივი გასვლა“ გვერდიგვერდ დადეთ.
- დაითვალეთ, რამდენჯერ ემთხვევა ისინი.
- მათთვის, რომლებიც არ ემთხვევა, ჩაწერეთ, რომელ მხარეს გადაუხვიეთ: ნაადრევად გახვედით თუ გეგმაზე დიდხანს დარჩით.
თუ შეუსაბამობების უმეტესობა მომგებიანი გარიგებებიდან ნაადრევი გასვლაა, პრობლემა ნერვებსა და ზომაშია და არა ანალიზში. თუ ეს წამგებიანი გარიგებებიდან დაგვიანებული გასვლაა, ეს საპირისპირო და უფრო გადაუდებელი პრობლემაა. თუ სვეტი „დაგეგმილი გასვლა“ ხშირად ცარიელია, არც არსებობდა გეგმა, რომლისგანაც გადაუხვევდით – ეს სამიდან ყველაზე ადვილად გამოსასწორებელი და ყველაზე გავრცელებული შემთხვევაა.
სწორედ ამიტომ არის ორივე სვეტი შაბლონში, რომელსაც გაკვეთილში როგორ ვატაროთ ტრეიდინგის დღიური იპოვით.
ხშირად დასმული კითხვები
როგორ გავიგო, როდის დავხურო გარიგება?
როცა თქვენი სამი გასვლიდან ერთ-ერთი მიიღწევა: მიზანი, იდეის გაუქმების დონე ან დროის ლიმიტი. თუ ამ კითხვას გარიგების შუაში სვამთ და არც ერთი მათგანი არ მიღწეულა, გულწრფელი პასუხი ისაა, რომ გარიგების დაგეგმვა არ დაგისრულებიათ და ახლა ასრულებთ – დაძაბულობაში, როცა ფული სასწორზეა.
რამდენ ხანს უნდა დარჩეთ გარიგებაში?
მანამ, სანამ შესვლის მიზეზი ისევ ძალაშია. ეს უფრო მოკლე დროა, ვიდრე ადამიანების უმეტესობა წამგებიან გარიგებებს ინარჩუნებს, და უფრო გრძელი, ვიდრე მომგებიანებს. თუ თქვენს იდეას ვადა ჰქონდა მიბმული – და უნდა ჰქონოდა, – სწორედ ეს ვადაა თქვენი პასუხი.
რა მოხდება, თუ გარიგებას არასდროს დავხურავ?
ეს დამოკიდებულია იმაზე, რა გაქვთ. აქციებში პოზიცია შეიძლება განუსაზღვრელი ვადით შეინარჩუნოთ – ის უბრალოდ ხან იზრდება, ხან ეცემა. ბერკეტიან (leverage) პოზიციაზე ყოველდღე დაფინანსების საფასურს იხდით და ის შეიძლება თქვენს ნაცვლად დაიხუროს, თუ მარჟა ამოიწურება, ხოლო ვადიანი ინსტრუმენტი ვადის გასვლისას თავად იხურება, მზად იყავით თუ არა. საერთო ის არის, რომ გადაუწყვეტლობაც გადაწყვეტილებაა, და მას თქვენს ნაცვლად სხვა იღებს.
ფიქსირებული მიზანი გამოვიყენო თუ მცოცავი სტოპ-ლოსი?
ფიქსირებული მიზანი შეეფერება სტრატეგიებს, რომლებსაც გრაფიკზე მკაფიო სამიზნე დონე აქვთ, და მისი შემოწმება უფრო ადვილია, რადგან გეგმა ცალსახაა. მცოცავი სტოპ-ლოსი (trailing stop) შეეფერება ტრენდულ პირობებს, როცა მოძრაობა შეიძლება ბევრად უფრო შორს წავიდეს, ვიდრე ნებისმიერი დონე, რომლის დასახელებაც წინასწარ შეგეძლოთ. არასწორი პასუხია მათ შორის გადართვა გარიგების შუაში – ასე ორივეს ყველაზე ცუდ მხარეს იღებთ.
მოკლედ
შესვლამდე ჩაწერეთ სამი გასვლა: სად აფიქსირებთ მოგებას, სად კვდება იდეა და როდის გადიხართ, რადგან არაფერი მოხდა. შემდეგ კი შეასრულეთ ისინი.
მომგებიანი გარიგებების ნაადრევი დახურვა რისკს არ ამცირებს. ის ჩუმად ზრდის თქვენთვის საჭირო მომგებიანი გარიგებების წილს, სანამ ქაღალდზე მომუშავე სტრატეგია ანგარიშზე მუშაობას არ შეწყვეტს. ეს გაკვეთილი ძვირად დამიჯდა, და შესვლა არ ყოფილა ის, რაშიც შევცდი.