ट्रेडिंगमधून भावना काढून टाकता येत नाहीत. तुम्हाला “शिस्त पाळा” असे सांगणारा प्रत्येक लेख परिणामाचे वर्णन करतो, पद्धतीचे नाही. आतून दुसरेच काहीतरी काम करत असते, तेव्हा बाहेरून जे दिसते, त्यालाच शिस्त म्हणतात.
प्रत्यक्षात जे काम करते, ते ऐकताना वाटते त्यापेक्षा मर्यादित आहे. दोन अवस्था ट्रेडिंग योजना मोडतात. त्या ती उलट दिशांनी मोडतात, आणि त्यांना उलट उपाय लागतात. बाकी जवळजवळ सगळे यापैकीच एखाद्या अवस्थेचे रूप असते.
लोभाने वेष बदलला होता तो ट्रेड
एकदा माझे सलग तीन ट्रेड तोट्यात गेले आणि मी घाबरून गेले. माझ्यावर ताबा मिळवला तो भीतीने नाही. तो लोभ होता. पैसे पटकन परत मिळवण्यासाठी मी पोझिशन दुप्पट केली, आणि त्यामागे कोणतेही तांत्रिक विश्लेषण नव्हते. तो ट्रेडही मी गमावला.
त्या क्षणी मला समजले की मार्केटला माझ्या भावनांची जाणीव नसते आणि त्यांच्यात त्याला काहीही रस नसतो. ते मला शिक्षा देत नव्हते, आणि ते माझे काहीही देणे लागत नव्हते.
आता, लोभ किंवा भीती निर्णय घेत आहे हे लक्षात येताच, माझे डोके शांत होईपर्यंत मी स्क्रीन बंद करते.
लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट अशी की त्या वेळी मला तो लोभ वाटला नव्हता. जबाबदारी घेतल्यासारखे, काहीतरी दुरुस्त करत असल्यासारखे वाटले होते. या दोन्ही अवस्थांची हीच समस्या आहे. त्यापैकी कोणतीही येताना स्वतःची ओळख करून देत नाही. त्या एखाद्या वाजवी निर्णयाचा वेष घेऊन येतात, आणि म्हणूनच त्यांना ओळखण्याची पद्धत तुम्हाला कसे वाटते यावर नाही, तर यांत्रिक नियमांवर आधारलेली असायला हवी.
भीती आणि लोभ ही एकच समस्या नाही
बहुतेक सल्ले भावनेला एकच गोष्ट मानतात आणि एकच उपाय देतात, सहसा “थोडी विश्रांती घ्या”. पण या दोन अवस्था योजनेचे उलट पद्धतीने नुकसान करतात, आणि एकीसाठी असलेला उपाय दुसरीला आणखी बिघडवू शकतो. घाबरलेल्या ट्रेडरला धाडस दाखवायला सांगणे आणि लोभी ट्रेडरला धाडस दाखवायला सांगणे, या एकसारख्या सूचना नाहीत.
| या क्षणी | भीतीमुळे तुम्ही… | लोभामुळे तुम्ही… |
|---|---|---|
| एंट्री घेताना | योग्य सेटअप सोडून देता, किंवा हालचाल निघून जाईपर्यंत कचरता | सेटअप नसताना एंट्री घेता, किंवा आधीच पुढे गेलेल्या किमतीचा पाठलाग करता |
| साइझ निवडताना | इतक्या लहान साइझने ट्रेड करता की निकालाला काही अर्थच उरत नाही | हा ट्रेड नक्की वाटतो म्हणून स्वतःची मर्यादा ओलांडता |
| नफ्याचा ट्रेड धरून ठेवताना | टार्गेटचा छोटासा भाग मिळताच लवकर बंद करता | आणखी मिळेल या आशेने टार्गेटनंतरही धरून ठेवता |
| तोट्याचा ट्रेड धरून ठेवताना | गोठून जाता आणि किंमत परत येईल अशी आशा करता | सरासरी चांगली दिसावी म्हणून त्यात आणखी भर घालता |
| तोट्यानंतर | चांगले सेटअपही सोडून कित्येक दिवस ट्रेडिंग थांबवता | लगेच पुन्हा ट्रेड करता, आणि मोठ्या साइझने |
| तुम्ही स्वतःला सांगत असलेली गोष्ट | “मी काळजी घेत आहे” | “मी ठामपणे निर्णय घेत आहे” |
शेवटची ओळ दोनदा वाचा. ही दोन्ही वाक्ये एखादा समजूतदार माणूस म्हणेल अशीच आहेत. यापैकी कोणतेही वाक्य पुरावा ठरत नाही, कारण ती जेव्हा सर्वात कमी खरी असतात, नेमक्या त्याच परिस्थितीत तुम्ही ती म्हणाल.
तुम्ही यापैकी कोणत्या अवस्थेत आहात हे कसे ओळखावे
भावना विश्वासार्ह नसल्यामुळे, वागणुकीचा आधार घ्या. या गोष्टी तुम्ही स्वतः पाहू शकता, आणि आधी स्वतःशी प्रामाणिक होण्याची गरज न पडता काही सेकंदांत तपासू शकता.
| तुम्ही स्वतःला काय करताना पाहता | कोणती अवस्था | त्याबद्दल काय करावे |
|---|---|---|
| दर काही सेकंदांनी पोझिशन तपासणे | भीती | प्राइस अलर्ट लावा आणि टॅब बंद करा. चार्टला तुमची गरज नाही |
| टार्गेटच्या खूप आधीच नफ्याचा ट्रेड बंद करावासा वाटणे | भीती | काहीही करू नका. तुम्ही शांत असताना टार्गेट निवडले होते, आणि तेव्हा तुम्ही जास्त विश्वासार्ह होता |
| तोट्याच्या ट्रेडनंतर लगेच मोठी साइझ घ्यावीशी वाटणे | लोभ | आजच्या दिवसासाठी थांबा. हीच सर्वात महागात पडणारी चूक आहे |
| एंट्रीचे कारण न लिहिता एंट्री घेणे | लोभ | आधी ते वाक्य लिहा. ते मोघम निघाले, तर ट्रेड नाही |
| खात्री वाटणे | लोभ | साइझ निम्मी करा. खात्री ही भावना आहे, माहिती नाही |
| पोझिशन बंद झाल्यावर सुटकेची भावना, नफा असो वा तोटा | भीती | पोझिशन खूप मोठी होती. ही साइझची समस्या आहे, धैर्याची नाही |
ती शेवटची ओळ या लेखातील सर्वात उपयुक्त ओळ आहे. सुटकेची भावना हे एक मोजमाप आहे. ट्रेड बंद केल्यावर तुम्हाला हलके वाटत असेल, तर स्पष्टपणे विचार करता येईल त्यापेक्षा जास्त भार तुम्ही वाहत होता, आणि कितीही मानसिक प्रशिक्षण घेतले तरी चुकीची साइझ दुरुस्त होत नाही.
भीतीबद्दल काय करावे
पोझिशन इतकी लहान ठेवा की ती कंटाळवाणी वाटेल
स्क्रीनसमोर वाटणारी भीती ही जवळजवळ नेहमीच वेष बदललेली साइझची समस्या असते. नेहमीच्या चढ-उतारांतही जी पोझिशन तुम्ही शांतपणे धरून ठेवू शकता, ती योग्य साइझची असते. जी पोझिशन तुम्हाला प्रत्येक टिक पाहायला लावते, ती योग्य नसते, सेटअप कितीही चांगला दिसला तरी. साइझ कमी करणे म्हणजे ट्रेड सोडून दिल्यासारखे वाटते. प्रत्यक्षात उलट आहे. त्यामुळेच तुम्ही तो ट्रेड खरोखर धरून ठेवू शकता.
तुम्ही आधीच घेतलेला निर्णय कायम राहू द्या
भीती मुख्यतः एक्झिटवर हल्ला करते. एंट्रीपूर्वी ठरवलेले टार्गेट तुमच्या अधिक शांत, अधिक माहिती असलेल्या रूपाने निवडले होते. टार्गेटच्या ४०% वरच लवकर बाहेर पडू पाहणाऱ्या रूपाकडे जास्त नाही, तर कमी माहिती असते. तुम्ही स्वतःची टार्गेट्स वारंवार डावलत असाल, तर ती गोष्ट नोंदवून मोजायची आहे, त्या क्षणी स्वतःशी वाद घालायची नाही.
सावधगिरी आणि टाळाटाळ यांतील फरक ओळखा
परिस्थिती योग्य नाही म्हणून सेटअप सोडणे हा विवेक आहे. मागचा ट्रेड तोट्यात गेला म्हणून तो सोडणे ही भीती आहे. आतून दोन्ही अगदी सारख्याच वाटतात. नंतर त्यांना वेगळे ओळखण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे लिहून ठेवलेले कारण, आणि म्हणूनच ट्रेडिंग जर्नल ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
लोभाबद्दल काय करावे
साइझ सत्रापूर्वीच ठरवा, सत्रादरम्यान नाही
लोभ सहसा तुमची स्ट्रॅटेजी बदलत नाही. तो तुमची साइझ बदलतो, आणि तेही एकेका ट्रेडने, त्यामुळे कोणतेही एक पाऊल अवाजवी दिसत नाही. मार्केट उघडण्यापूर्वी आकडा ठरवा आणि तो पक्का समजा, जशी तुम्ही गजराची वेळ पक्की समजता.
खात्रीला धोक्याचा इशारा समजा
सर्वात वाईट ठरणारे ट्रेड्स क्वचितच असे असतात ज्यांच्याबद्दल तुम्हाला खात्री नव्हती. ते असे असतात ज्यांच्याबद्दल तुम्हाला खात्री होती, कारण खात्रीच सगळ्या तपासण्या बाजूला सारते. माझा स्वतःचा सर्वात वाईट दिवस अशा सिग्नलने सुरू झाला, ज्याबद्दल मला अजिबात शंका नव्हती.
तोटा भरून काढण्यासाठी कधीही साइझ वाढवू नका
तोट्यानंतर साइझ वाढवणे ही ट्रेडिंगमधील सर्वात विनाशकारी सवय आहे, आणि तिच्याबद्दल रिव्हेंज ट्रेडिंग कसे थांबवावे या धड्यात स्वतंत्रपणे लिहिले आहे. थोडक्यात: प्रत्येकी १% च्या पाच सामान्य तोट्याच्या ट्रेड्सनंतर पुन्हा ना नफा ना तोटा स्थितीत येण्यासाठी तुम्हाला सुमारे ५% लागतात. प्रत्येक तोट्यानंतर साइझ दुप्पट केल्यास, तुम्हाला सुमारे ३९% लागतात.
दोन्हींना लागू होणारा नियम
वरील सगळे एकाच तत्त्वावर येऊन थांबते. निर्णय शांत असताना घ्या, आणि ते इतके यांत्रिक बनवा की स्क्रीनसमोरचे तुमचे रूप त्यांच्यावर पुन्हा वाटाघाटी करू शकणार नाही.
व्यवहारात याचा अर्थ, सत्र सुरू होण्यापूर्वी लिहून ठेवलेले चार आकडे:
- साइझ, भावनेवरून निवडलेली नाही, तर टक्केवारीत मोजलेली.
- एंट्रीची अट, इतक्या नेमक्या वाक्यात की ती चुकीची ठरू शकेल.
- एक्झिट, म्हणजे टार्गेट आणि कल्पना संपवणारी लेव्हल, दोन्ही.
- ज्या रकमेवर तुम्ही त्या दिवसाचे ट्रेडिंग थांबवाल, ती रक्कम.
लक्षात घ्या की यापैकी काहीही भावनेबद्दल नाही. तुम्ही तुमच्या भावना बदलण्याचा प्रयत्न करत नाही आहात, कारण ते आज्ञा देऊन होत नाही. तुमचा विवेक सर्वात कमकुवत असतो, त्या क्षणी तुमच्यासमोर असलेल्या निर्णयांची संख्या कमी करण्याचा तुम्ही प्रयत्न करत आहात. ही रचनेची समस्या आहे, आणि रचनेच्या समस्या सोडवता येतात.
जेव्हा प्रश्न शिस्तीचा उरत नाही
या विषयावरचा प्रत्येक लेख “तुमच्या भावना सांभाळा” इथे येऊन थांबतो. त्यांच्यापैकी कोणताही जे सांगत नाही, ते सांगणे महत्त्वाचे आहे: काही लोकांसाठी ही भावनांवरील नियंत्रणाची समस्या नसतेच.
Hakansson, Fernandez-Aranda आणि Jimenez-Murcia यांनी २०२१ मध्ये Frontiers in Psychiatry मध्ये प्रकाशित केलेल्या संशोधनानुसार, वित्तीय बाजारांतील सुमारे ८% गुंतवणूकदार त्यांच्या ट्रेडिंगच्या बाबतीत समस्याग्रस्त जुगाराचे निकष पूर्ण करू शकतात, आणि वेगाने, वारंवार केले जाणारे ट्रेडिंग हा गंभीर कर्जबाजारीपणा आणि मानसिक आरोग्याच्या अडचणींकडे नेणारा मान्यताप्राप्त मार्ग असल्याचे त्यात म्हटले आहे.
प्रामाणिक कसोटी ही ट्रेडिंग करताना तुम्हाला कसे वाटते ही नाही. ट्रेडिंगचा तुमच्या उर्वरित आयुष्यावर काय परिणाम होत आहे, ही आहे:
- तुम्ही भाडे, बिले किंवा कर्जफेडीसाठी लागणाऱ्या पैशांनी ट्रेड करत आहात.
- तुमचे तोटे किती मोठे आहेत हे तुम्ही जवळच्या लोकांपासून लपवता.
- तुम्ही एकापेक्षा जास्त वेळा थांबायचे ठरवले आणि थांबला नाहीत.
- याचा तुमच्या झोपेवर, कामावर किंवा नातेसंबंधांवर परिणाम होत आहे.
यापैकी अनेक गोष्टी खऱ्या असतील, तर वरचे चार आकडे टिकणार नाहीत, कारण ते यासाठी बनवलेलेच नाहीत. हे जुगाराच्याच क्षेत्रातले आहे, त्याच प्रकारच्या मदतीने यात सुधारणा होते, आणि डॉक्टरांशी किंवा जुगाराच्या व्यसनासाठी मदत करणाऱ्या सेवेशी बोलणे हे समजूतदार पहिले पाऊल आहे, नाट्यमय नाही.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
ट्रेडिंगमधून भावना पूर्णपणे कशा काढून टाकायच्या?
त्या काढून टाकता येत नाहीत, आणि असे केल्याचा दावा करणारे ट्रेडर्स भावनांच्या अभावाचे नाही, तर चांगल्या सिस्टीमचे वर्णन करत असतात. वास्तववादी उद्दिष्ट भावनिक क्षण येणे थांबवणे हे नाही, तर आधीच निर्णय घेऊन ठेवून तो क्षण निरर्थक करणे हे आहे. पूर्ण ऑटोमेशनमुळे निर्णय निघून जातात, पण भावना नष्ट होत नाही, ती फक्त दुसरीकडे सरकते: सिस्टीम कधी बंद करायची या निर्णयात.
वॉरेन बफे भीती आणि लोभाबद्दल काय म्हणाले होते?
त्यांचे प्रसिद्ध वाक्य आहे: “इतर लोभी असतील तेव्हा भीती बाळगा, आणि इतर घाबरलेले असतील तेव्हा लोभी व्हा” (वॉरेन बफे). त्याचा अर्थ काय आहे हे स्पष्टपणे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण ते चुकीच्या समस्येसाठी उद्धृत केले जाते. ते दीर्घ काळातील संपूर्ण मार्केटच्या भावनेविरुद्ध जाण्याबद्दल बोलत आहेत. एखाद्या मंगळवारी दुपारी तोट्याच्या ट्रेडवर तुमची स्वतःची प्रतिक्रिया सांभाळण्याबद्दल ते काहीही म्हणत नाहीत, आणि हा लेख त्याच विषयावर आहे. या दोन गोष्टींची सतत गल्लत केली जाते.
९५% ट्रेडर्स पैसे का गमावतात?
हा नेमका आकडा ऐकीव कथांमधला आहे, जरी नोंदलेले आकडे त्यापासून फार दूर नाहीत, आणि त्यांची व्यवस्थित चर्चा तुम्ही सतत पैसे का गमावता या धड्यात केली आहे. यात भावनेचा दोष किती, याबद्दल: ती क्वचितच थेट कारण असते. भावना साइझ आणि वेळ बदलते, आणि नुकसान साइझ आणि वेळेमुळे होते.
डेमो खाते यासाठी मदत करते का?
प्लॅटफॉर्म शिकण्यासाठी, हो. यासाठी, जवळजवळ अजिबात नाही. भीती आणि लोभ या पैसे धोक्यात असताना उमटणाऱ्या प्रतिक्रिया आहेत, आणि डेमो खात्यावर काहीच धोक्यात नसते. एक अतिशय लहान लाइव्ह खाते तुम्हाला तुमच्या स्वतःच्या वागणुकीबद्दल एका आठवड्यात जितके शिकवते, तितके एक मोठे डेमो खाते वर्षभरातही शिकवणार नाही.
थोडक्यात
दोन अवस्था, उलट दिशा. भीती नफ्याचे ट्रेड लवकर बंद करते, सेटअप सोडून देते आणि तोट्याच्या ट्रेडसमोर गोठून जाते. लोभ जास्त मोठी साइझ घेतो, किमतीचा पाठलाग करतो आणि तोट्याच्या ट्रेडमध्ये भर घालतो. यापैकी कोणतीही अवस्था स्वतःची ओळख करून देत नाही, म्हणून भावनेकडे नाही, तर वागणुकीकडे लक्ष द्या.
मग शांत असतानाच ते चार आकडे ठरवा, आणि सगळी व्यवस्था अशी बांधा की स्क्रीनसमोरच्या व्यक्तीकडे ठरवायला काहीच उरणार नाही.