Siz bu diagrammani koʻrgansiz. Toʻrtta nomlangan bosqichdan iborat silliq toʻlqin va qayerda sotib olish, qayerda sotish kerakligini aniq koʻrsatib turgan strelkalar. U bu mavzudagi har bir maqolada uchraydi va treyding taʼlimidagi eng chalgʻituvchi rasmdir.
Bosqichlar notoʻgʻri boʻlgani uchun emas. Ular haqiqatan ham mavjud. Diagramma chalgʻitadi, chunki u burilishlar allaqachon sodir boʻlgan grafikda chiziladi, ular esa faqat oʻshanda yaqqol koʻrinadi.
Toʻrt bosqich haqida qisqacha
Bu atamalarni bilish foydali, shuning uchun mana ular – strelkalarsiz.
| Bosqich | Narx nima qilyapti | Oʻsha paytda bu qanday tuyuladi |
|---|---|---|
| Akkumulyatsiya | Uzoq pasayishdan keyin yon tomonga harakatlanadi | Zerikarli. Hech narsa ishlamaydi. Koʻpchilik kuzatishni toʻxtatgan |
| Oʻsish | Yuqoriroq choʻqqilar va yuqoriroq tubliklar | Orqaga qaraganda yaqqol. Oʻsha paytda esa navbatdagi muvaffaqiyatsiz sakrashga oʻxshaydi |
| Taqsimlash | Uzoq oʻsishdan keyin yon tomonga, keskinroq tebranishlar bilan | Keyingi oʻsish toʻlqini oldidan tanaffusga oʻxshaydi. Uni samarali qiladigan narsa ham aynan shu |
| Pasayish | Pastroq choʻqqilar va pastroq tubliklar | Qayta-qayta xarid qilish imkoniyatiga oʻxshaydi |
Uchinchi ustunga qarang. Har bir bosqich oldingisining davomidek tuyuladi va aynan shuning uchun uning ichida turganingizda oʻzgarishni koʻra olmaysiz.
Nega diagramma aldaydi
Istalgan darslikdagi sikl rasmini olib, uning oʻng yarmini yopib qoʻying. Qolgan qismi noaniq. Diagrammada «pasayish boshlanishi» deb belgilangan tushish undan oldin oʻsish davrida boʻlgan va keyin yangi choʻqqilarga olib chiqqan oʻn ikkita orqaga qaytishdan (pullback) hech farq qilmaydi.
Bu muammo butun texnik tahlilga xos. Har qanday grafik shakli (patern) qanday tugaganiga qarab aniqlanadi. «Bosh va yelkalar» boʻyin chizigʻi yorib oʻtilgandagina «bosh va yelkalar» boʻladi. Undan oldin bu shunchaki grafik. Sikl choʻqqisi ham bozor yangi choʻqqilarga chiqishni toʻxtatgandagina choʻqqi boʻladi, siz esa buni u toʻxtaganidan biroz vaqt oʻtgachgina bilasiz.
Demak, halol xulosa shunday. Bosqichlar nima boʻlganini tasvirlashning foydali usuli. Keyin nima boʻlishini bashorat qilish uchun esa ular yomon vosita. Sizga kirish strelkalari chizilgan diagrammani koʻrsatayotgan har bir kishi aslida oʻtmishni koʻrsatmoqda – hammasi maʼlum boʻlgandan keyin, benuqson aniqlik bilan chizilgan oʻtmishni.
Orqaga qaytish boʻlib chiqqan trend burilishi
Bir safar men orqaga qaytishni butun trendning choʻqqisi deb qabul qilgan edim. Narx shunchalik keskin tushdiki, xuddi nimadir tugayotgandek koʻrindi, shuning uchun teskari tomonga pozitsiyalar ocha boshladim. Kichik harakatga kechikkanimga emas, katta pasayishga erta kirganimga amin edim.
Bu kuchli oʻsuvchi trend ichidagi korreksiya edi va u mening pozitsiyalarimni butunlay parchalab tashladi.
Eng noxush tomoni shundaki, oʻsha paytda ekranimdagi hech narsa bu burilish emas, orqaga qaytish ekanini aytmasdi. Sodir boʻlayotgan paytda ikkalasi bir xil koʻrinadi. Bir haftadan keyin esa ulardan faqat bittasi davom etayotgan boʻladi.
Bundan chiqargan xulosam – hozirgacha amal qiladigan qoidam. Men savdo qilayotgan taymfreymdan (vaqt oraligʻidan) yuqoriroq taymfreymda struktura buzilmaguncha, amalda boʻlgan trend amalda qolaveradi va siklning qaysi nuqtasiga yetgani haqidagi fikrim buni oʻzgartirmaydi.
Real vaqtda aslida nimalarni koʻrish mumkin
Bosqichni bashorat qilishdan voz kechish sizni quruq qoldirmaydi. Hozirgi sharoitning baʼzi jihatlarini taxmin qilish shart emas, ularni koʻrish mumkin va ular foydaliroq.
| Hozir nimani koʻrish mumkin | Bu nimaga ishora qiladi | Bu nimani aytmaydi |
|---|---|---|
| Yuqoriroq choʻqqilar va yuqoriroq tubliklar | Hozircha trend yuqoriga yoʻnalgan | Ertaga ham davom etish-etmasligini |
| Narx diapazon ichida harakatlanmoqda | Hozircha bozor diapazonda | Qaysi tomonga va qachon undan chiqishini |
| Volatillik ortmoqda | Harakatlar kattaroq, stop-loss masofalari ham kattaroq boʻlishi kerak | Bu harakatlarning yoʻnalishini |
| Volatillik pasaymoqda | Diapazonlar torroq. Yorib chiqish strategiyalari tez-tez ishlamay qoladi | Katta harakat yaqinlashganini. Sokinlik uzoq choʻzilishi mumkin |
| Yangi choʻqqilarga yaqinlashganda hajm ortmoqda | Xaridorlar harakatni qoʻllab-quvvatlamoqda | Harakat ortga qaytmasligini |
| Yangi choʻqqilar pasayayotgan hajm bilan | Bu narxlarda xaridorlar kamroq | Choʻqqi hosil boʻlganini. Bu oylab davom etishi mumkin |
Har bir qatorda uchinchi ustun bor va gap ham shunda. Bular hozirgi holatni tasvirlaydi. Ularning hech biri bashorat qilmaydi. Signal sifatida eng koʻp sotiladiganlari esa, masalan, choʻqqilarga yaqinlashganda hajmning pasayishi, har qanday hisob kuta oladiganidan ancha uzoq davom etishi mumkin.
Bosqichni bashorat qilmang, strategiyani moslang
Amaliy varianti mana bunday. «Qaysi bosqichdamiz?» deb soʻrash oʻrniga, qanday sharoitlar mavjudligini va strategiyangiz ularga mos keladimi-yoʻqmi, shuni soʻrang.
| Hozirgi sharoit | Odatda ishlaydi | Odatda ishlamaydi |
|---|---|---|
| Aniq trend, kengayib borayotgan diapazonlar | Trend boʻyicha savdo, katta maqsadlar uchun ushlab turish, orqaga qaytishda kirish | Harakatga qarshi savdo, oʻrtachaga qaytishga moʻljallangan yaqin maqsadlar |
| Diapazon, pasayib borayotgan volatillik | Diapazon chegaralaridan qarshi tomonga savdo, kichikroq maqsadlar | Yorib chiqishda kirish. Koʻpchiligi yorib chiqadi-yu, darhol ortga qaytadi |
| Tartibsiz tebranishlar, aniq struktura yoʻq | Savdo qilmaslik | Qolgan hamma narsa |
Uchinchi qator – haqiqiy javob, odamlar esa aynan uni eʼtiborsiz qoldiradi. Trendda ishlaydigan strategiya tartibsiz bozorda muntazam zarar koʻradi va bu zarar strategiya buzilganini anglatmaydi. U notoʻgʻri sharoitda qoʻllanilayotganini anglatadi. Shuning uchun yozuvlaringizda natijalar bilan birga sharoitlar ham qayd etilishi kerak. Ularni bir-biridan qanday farqlash haqida batafsil: strategiyangiz ishlayotganini qanday bilish mumkin.
Sikl nima emas
- Bu kalendar emas. Bosqichlarning belgilangan davomiyligi yoʻq. Akkumulyatsiya ikki hafta ham, toʻrt yil ham davom etishi mumkin va shaklda buni koʻrsatadigan hech narsa yoʻq.
- Bu simmetrik emas. Diagrammadagi chiroyli toʻlqin – shunchaki chizish odati. Haqiqiy pasayishlar odatda ulardan oldingi oʻsishdan tezroq va keskinroq boʻladi.
- Bu bitta sikl emas. Haftalik grafik va besh daqiqalik grafik bir vaqtning oʻzida turli bosqichlarda boʻlishi mumkin va ikkalasi ham toʻgʻri.
- U jadval boʻyicha takrorlanmaydi. «Korreksiya vaqti keldi» degan gap kuzatuv emas. Bu grafik ilova qilingan his-tuygʻu, xolos.
Koʻp beriladigan savollar
Bozor siklining qaysi bosqichida ekanimizni qanday bilsam boʻladi?
Aniq bila olmaysiz. Bugungi kun belgilab qoʻyilgan diagrammani koʻrsatayotganlar ham buni bilmaydi. Siz aniqlay oladigan narsa – narx trendda harakatlanyaptimi yoki diapazondami, volatillik ortyaptimi yoki pasayyaptimi. Bu kamroq qoniqish beradi, lekin ancha foydaliroq, chunki buni tekshirish mumkin.
Bozor sikli qancha davom etadi?
Standart davomiylik yoʻq. Sizga aytiladigan har qanday raqam oʻtgan sikllarning oʻrtachasi, ular esa bu raqam atrofida juda katta farq bilan oʻzgarib turgan. Sikl – bu davomiylik emas, shakl.
Bosqichni aniqlash uchun indikatorlardan foydalansam boʻladimi?
Indikatorlar oʻtgan narxlar asosidagi hisob-kitoblar, shuning uchun ularda ham xuddi shu muammo bor: ular oʻzgarishni u sodir boʻlganidan keyin tasdiqlaydi. Bu befoyda degani emas, tasdiqlashning ham qadri bor. Lekin choʻqqini aniqlaydigan indikator uni choʻqqidan keyin aniqlaydi, bu esa odatda reklama qilinadigan mahsulotdan butunlay boshqa narsa.
Bu aksiyalar kabi kripto va forexga ham tegishlimi?
Toʻrt bosqichli tavsif bozor bor har qanday joyda amal qiladi, voqeadan keyin koʻrish muammosi ham. Tezroq bozorlarda esa bu muammo yanada jiddiy: u yerda bir xil shakl har bir taymfreymda paydo boʻladi va odamlarni kuniga bir necha marta burilishni eʼlon qilishga undaydi.
Qisqacha
Toʻrt bosqich – oʻtmishning yaxshi tavsifi va kelajakning yomon prognozi. Real vaqtda orqaga qaytish va pasayishning boshlanishi bir xil koʻrinadi, bu esa tasodif emas.
Bosqichni nomlashga urinishni toʻxtating. Haqiqatan koʻra oladigan sharoitlaringizni tasvirlang, ularga mos strategiyani tanlang va burilishni u sodir boʻlganidan biroz keyin tanishingizni qabul qiling. Hamma shunday. Buning aksini daʼvo qiladiganlar sizga grafikning oʻng yarmini koʻrsatmoqda.