ટ્રેડિંગ એટલા માટે અઘરું નથી કે તેના વિચારો જટિલ છે. સસ્તું ખરીદો, મોંઘું વેચો. પ્લેટફોર્મ પર બે બટન છે અને ચાર્ટ મફત છે. તે થોડાં માળખાગત કારણોસર અઘરું છે, અને એ કારણોને તમારી હોશિયારી કે શિસ્ત સાથે બહુ ઓછો સંબંધ છે.
આ વાત મહત્ત્વની છે, કારણ કે મોટા ભાગની સલાહ મુશ્કેલીને વ્યક્તિગત નિષ્ફળતા તરીકે જુએ છે. સામાન્ય રીતે એવું હોતું નથી.
તમને શીખવનાર શિક્ષક જૂઠું બોલે છે
મોટા ભાગની કુશળતાઓમાં સાચું કામ કરો તો સારું પરિણામ પ્રમાણમાં ઝડપથી મળે છે. બૉલને બરાબર ફટકારો તો તે નિશાન તરફ જાય છે. કોડ સાચો લખો તો તે ચાલે છે. પ્રતિસાદ પ્રામાણિક હોય છે, અને એ જ તમને શીખવા દે છે.
ટ્રેડિંગ અલગ છે. સારો નિર્ણય નિયમિત રીતે નુકસાન કરાવે છે, ખરાબ નિર્ણય નિયમિત રીતે જીતે છે, અને કોઈ પણ પરિણામ તમને નથી કહેતું કે એ કયો નિર્ણય હતો.
| ટ્રેડમાં નફો થયો | ટ્રેડમાં નુકસાન થયું | |
|---|---|---|
| સારો નિર્ણય | લાયક પરિણામ. સાચો પાઠ શીખવે છે | સાચું કર્યું છતાં સજા મળી. બરાબર નિષ્ફળતા જેવું લાગે છે |
| ખરાબ નિર્ણય | ઇનામ મળ્યું. ખોટો પાઠ શીખવે છે, અને તે પણ જોરશોરથી | લાયક પરિણામ. સાચો પાઠ શીખવે છે |
આ ચારમાંથી બે ખાનાં તમને કંઈક સાચું શીખવે છે. બાકીનાં બે ગેરમાર્ગે દોરે છે. સૌથી ખરાબ જોડી છે: શિસ્તબદ્ધ ટ્રેડરને સજા મળે અને બેદરકાર ટ્રેડરને પૈસા.
ટ્રેડિંગ અઘરું હોવાનું આ સૌથી ઊંડું કારણ છે. એટલે જ દરેક ગંભીર અભિગમ નિર્ણયોને પરિણામોથી અલગ મૂલવે છે. ટ્રેડિંગ જર્નલમાં “શું મેં પ્લાનનું પાલન કર્યું?” કૉલમનો આખો હેતુ એ જ છે.
પ્રતિસાદ પર ભરોસો કરવા સેંકડો ટ્રેડ જોઈએ
ધારો કે તમારી પાસે ખરેખર આગવો ફાયદો (edge) છે અને તમે 55% વખત જીતો છો. તેને સિક્કો ઉછાળવાથી અલગ ઓળખી શકાય તે પહેલાં કેટલા ટ્રેડ જોઈએ?
આ આંકડાશાસ્ત્રનો સામાન્ય પ્રશ્ન છે, અને જવાબ અસ્વસ્થ કરે તેવો છે. જીતેલા ટ્રેડની ટકાવારી (win rate) 55% હોય તો તેને 50%થી 80% વિશ્વાસ સાથે અલગ પાડવા માટે લગભગ 785 ટ્રેડ જોઈએ.
| જો જીતેલા ટ્રેડની તમારી સાચી ટકાવારી હોય | સિક્કો ઉછાળવાથી અલગ ઓળખી શકાય તે પહેલાં જોઈતા ટ્રેડ |
|---|---|
| 60% | લગભગ 196 |
| 55% | લગભગ 785 |
| 52% | લગભગ 4,900 |
મોટા ભાગના લોકો પંદર ખરાબ ટ્રેડ પછી સ્ટ્રેટેજી બદલી નાખે છે. પંદર ટ્રેડ લગભગ કશું કહેતા નથી, અને પચાસ પણ નહીં. દર મહિને અભિગમ બદલતો ટ્રેડર પુરાવા નથી ભેગા કરતો, ફક્ત ઘોંઘાટ ભેગો કરે છે, અને પોતે શીખી રહ્યો છે એવું અનુભવતાં વર્ષો સુધી આમ કરતો રહી શકે છે.
એટલે જ નાના આગવા ફાયદાવાળી સ્ટ્રેટેજી પર જાણીજોઈને ટ્રેડ કરવું લગભગ અશક્ય છે. આંકડા કંઈ સાબિત કરે તેના ઘણા પહેલાં તમે હાર માની લેશો અથવા પૈસા ખૂટી જશે.
સામાન્ય સંયોગ બરાબર ખામી જેવો દેખાય છે
સારી સ્ટ્રેટેજી હોય તો પણ નુકસાનના દોર દુર્લભ નથી. તે લગભગ નિશ્ચિત છે, અને મોટા ભાગના લોકો ધારે છે તેના કરતાં લાંબા ચાલે છે.
સો ટ્રેડમાં ચોક્કસ લંબાઈના સતત નુકસાનનો ઓછામાં ઓછો એક દોર આવવાની શક્યતા આટલી છે:
| જીતેલા ટ્રેડની તમારી ટકાવારી | સતત 5 નુકસાનની શક્યતા | સતત 8ની શક્યતા |
|---|---|---|
| 50% | 81% | 17% |
| 45% | 92% | 31% |
| 40% | 98% | 49% |
45% જીતેલા ટ્રેડની ટકાવારીએ, જે 2:1 નફા-જોખમ રેશિયો સાથે પૂરેપૂરી નફાકારક છે, સો ટ્રેડની અંદર સતત પાંચ નુકસાન આવવાની 92% શક્યતા છે, અને સતત આઠ આવવાની શક્યતા લગભગ ત્રણમાં એક છે.
સતત આઠ નુકસાન ખરાબ નસીબ જેવાં નથી લાગતાં. એવું લાગે છે કે સ્ટ્રેટેજીએ કામ કરવાનું બંધ કર્યું છે, અથવા બજાર બદલાઈ ગયું છે, અથવા તમારી આવડત જતી રહી છે. જેમની સ્ટ્રેટેજી બરાબર છે તેમને પણ આ લાગણી સમયસર આવે જ છે. અને આ જ ક્ષણે તેમાંના મોટા ભાગના તેને છોડી દે છે અને ફરી શૂન્યથી શરૂ કરે છે.
ખર્ચ નિશ્ચિત છે, નફો નહીં
દરેક ટ્રેડ પર સ્પ્રેડ (ખરીદ અને વેચાણ ભાવ વચ્ચેનો તફાવત) ચૂકવવો પડે છે, સામાન્ય રીતે કમિશન પણ, અને ક્યારેક રાતોરાતનો ફાઇનાન્સિંગ ખર્ચ. તમે સાચા હો કે ખોટા, આ ખર્ચ ચૂકવવો જ પડે છે. નફો ફક્ત એક સંભાવના છે.
બ્રૅડ બાર્બર અને ટેરેન્સ ઓડીનના અભ્યાસમાં 1991થી 1996 સુધી એક ડિસ્કાઉન્ટ બ્રોકર પાસે ખાતાં ધરાવતાં 66,465 પરિવારો પર નજર રાખવામાં આવી. બજારે વર્ષે 17.9% વળતર આપ્યું. સરેરાશ પરિવારે 16.4% કમાણી કરી, અને સૌથી વધુ સક્રિય પાંચમા ભાગે 11.4%. આ તફાવત ખરાબ શેર પસંદગીને કારણે નહોતો. તે આટલું બધું ટ્રેડિંગ કરવાનો ખર્ચ હતો.
એટલે સક્રિયતાની પોતાની એક કિંમત છે, અને તે તમે અગાઉથી ચૂકવો છો. જે કામ તમને હજી બરાબર નથી આવડતું તે વધુ કરવું, ઓછું કરવા કરતાં વધુ મોંઘું પડે છે. મોટા ભાગની કુશળતાઓમાં મહાવરાનું જે વળતર મળે છે તેનાથી આ બરાબર ઊલટું છે.
ફક્ત લાગ્યા રહેવાથી વાત સુધરતી નથી
આ બધાનો સામાન્ય જવાબ છે: લાગ્યા રહો. જે લોકો લાગ્યા રહ્યા તેમનું શું થયું એ જાણવા જેવું છે.
2020માં શાગે, ડે-લોસો અને જિઓવાનેટીએ 2013થી 2015 વચ્ચે બ્રાઝિલના ઇક્વિટી ફ્યુચર્સ બજારમાં ડે ટ્રેડિંગ શરૂ કરનાર દરેક વ્યક્તિનો અભ્યાસ કર્યો. જેઓ 300થી વધુ દિવસ સુધી લાગ્યા રહ્યા તેમાંથી 97%એ પૈસા ગુમાવ્યા. ફક્ત 1.1%એ બ્રાઝિલના લઘુતમ વેતન કરતાં વધુ કમાણી કરી, અને 0.5%એ બૅન્ક કૅશિયરના શરૂઆતના પગાર કરતાં વધુ.
એ શરત ફરી વાંચો, કારણ કે સાચું તારણ એ જ છે. આ લોકો વહેલા છોડી દેનારા નહોતા. તેઓ ટકી રહ્યા, અને ટકી રહેવું એ ખૂટતો ટુકડો નહોતો. લાગ્યા રહેવું જરૂરી છે, પણ પૂરતું હોવાથી ઘણું દૂર છે, અને તમે વાંચશો તે મોટા ભાગનું પ્રોત્સાહન ચૂપચાપ તેનાથી ઊલટું માની લે છે.
તમે બજારને શીખો ત્યાં સુધી તે સ્થિર બેસી રહેતું નથી
ટેનિસ કોર્ટનું માપ આવતા વર્ષે પણ એ જ રહેશે. બજારનું નહીં. વોલેટિલિટી (ભાવની વધઘટ) બદલાય છે, સહસંબંધો તૂટે છે, અને કોઈ પૅટર્ન જે વર્તન પર આધારિત હતી તે બસ બંધ થઈ શકે છે.
એથી પણ ખરાબ, સામેનો પક્ષ પોતાને બદલે છે. તમારો મુકાબલો મુશ્કેલી સાથે નથી, બીજા લોકો સાથે છે, જેમાંના ઘણા વધુ ઝડપી છે, વધુ મૂડી ધરાવે છે અને ઑટોમેટેડ છે. જે પણ આગવો ફાયદો વ્યાપક રીતે જાણીતો થાય, તેને પહેલાં શોધનારા લોકો વાપરી નાખે છે. આ એકમાત્ર કુશળતા છે જેમાં આવડત વધવા છતાં તમે પાછળ ન પડો તેની ગેરંટી નથી.
અને તે સરળ દેખાય એ રીતે જ બનાવાયું છે
જો મુશ્કેલી દેખાતી હોત તો ઉપરનું બધું સંભાળી શકાય તેવું હોત. પણ તે દેખાતી નથી.
કોઈ પ્રવેશ પરીક્ષા નથી, કોઈ એપ્રેન્ટિસશિપ નથી, કોઈ લાઇસન્સ નથી અને કોઈ લઘુતમ શરત નથી. ઇન્ટરફેસમાં બે બટન છે, ચાર્ટ પ્રોફેશનલ્સ વાપરે છે તેવા જ દેખાય છે, અને પહેલા થોડા ટ્રેડ ઘણી વાર શુદ્ધ નસીબથી નફાવાળા નીકળે છે. આ અનુભવમાં કંઈ પણ તમને નથી કહેતું કે તમે ખરેખર શું હાથમાં લીધું છે, અને એક આખો ઉદ્યોગ વાતને એમ જ રાખીને કમાય છે.
જેમાં 74%થી 89% લોકો નિષ્ફળ જાય તેવી બીજી કોઈ પ્રવૃત્તિ સાથે તેની સરખામણી કરો. તેના દરવાજા પર ચેતવણીઓ લાગેલી હોત. અહીં ચેતવણી બ્રોકરની વેબસાઇટની ટોચ પર ઝીણા અક્ષરની એક લાઇન છે, અને નિયમનકારોએ તેના માટે આગ્રહ રાખવો પડ્યો હતો.
ખોટી જગ્યાએ શોધવામાં વિતાવેલા મારા મહિના
ઘણા ટ્રેડ એવા હતા જેમાં ચાર્ટ વિશેની મારી સમજ સાચી હતી અને છતાં મને નુકસાન થયું, કારણ કે મેં ધારેલી ચાલ ખરેખર આવે તે પહેલાં ડરે પોઝિશન બંધ કરાવી દીધી. સાચા હોવું અને પૈસા મળવા એ બે અલગ વાતો છે, અને ચાર્ટ પર કંઈ પણ આ નથી કહેતું.
મહિનાઓ સુધી મેં આનો જવાબ વધુ શીખીને આપ્યો. બીજો ઇન્ડિકેટર, બીજી પૅટર્ન, બીજું કોઈ સંયોજન, જે આખરે સાચું નીકળશે. હું કોઈ ફૉર્મ્યુલા શોધતી હતી, અને એ શોધ કામ જેવી લાગતી હતી, અને એટલે જ તેને ચાલુ રાખવી આટલી સરળ હતી.
આનો અંત ત્યારે આવ્યો જ્યારે મેં કશું જ ન હોય એવા કોરા ચાર્ટ પર ટ્રેડિંગ કર્યું. દોષ દેવા માટે કોઈ ઇન્ડિકેટર બાકી ન રહ્યો ત્યારે સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે સમસ્યા વિશ્લેષણમાં નહોતી. સમસ્યા એ હતી કે ટ્રેડ ખુલ્લો હોય ત્યારે હું તેની સાથે શું કરતી હતી.
આ એ ભાગ છે જે કોઈ કોર્સમાં કોઈ તમને આપી શકતું નથી, અને આ કામ અઘરું હોવાનું એક મોટું કારણ એ જ છે.
ખરેખર શાનાથી તે ઓછું અઘરું બને છે
આમાંનું કંઈ પણ હાર માની લેવાની દલીલ નથી. તે પહેલા વર્ષ પાસેથી તમારી અપેક્ષાઓ બદલવાની દલીલ છે, અને મુશ્કેલીની અસ્પષ્ટ લાગણી સામે નહીં, પણ ઉપરની ચોક્કસ સમસ્યાઓ સામે તૈયારી કરવાની દલીલ છે.
- એક ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટમાં પચાસ ટ્રેડ ન થાય ત્યાં સુધી તેમાં જ ટ્રેડ કરો. જ્યાં સુધી એકેય બાબતને ઘોંઘાટથી અલગ ઓળખવી શક્ય ન હોય, ત્યાં સુધી પાંચ બાબતો એકસાથે શીખી શકાતી નથી.
- પૂરતો નમૂનો ભેગો થાય એટલો લાંબો સમય એક જ સ્ટ્રેટેજી રાખો. ઉપરના આંકડા જોતાં, દર મહિને બદલવાથી એ નક્કી છે કે તમે ક્યારેય કશું નહીં શીખો.
- પરિણામને નહીં, નિર્ણયને મૂલવો. તમે પ્લાનનું પાલન કર્યું કે નહીં, તે નફા કે નુકસાન કરતાં વધુ કહે છે, અને તે તમને તરત ખબર પડી જાય છે.
- સાઇઝ એવી રાખો કે સતત આઠ નુકસાન ઝીલી શકાય. તેને અસંભવિત ગણીને નહીં, કારણ કે તે અસંભવિત નથી. જુઓ ટ્રેડિંગમાં જોખમ વ્યવસ્થાપન.
- દોર આવે તે પહેલાં જ તેની અપેક્ષા રાખો. મોટા ભાગના લોકો કામ કરતી પદ્ધતિ એવા દોર દરમિયાન છોડી દે છે, જેનું આવવું ગણિતે પહેલેથી કહી દીધું હતું.
સામાન્ય પ્રશ્નો
નવા ટ્રેડરે ટ્રેડિંગ કેવી રીતે શરૂ કરવું જોઈએ?
વાજબી લાગે તેના કરતાં નાના પાયે અને ધીમે. એક ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ, એક સ્ટ્રેટેજી, લેખિત પ્લાન, દરેક ટ્રેડની નોંધ, અને એવી પોઝિશન સાઇઝ જેમાં સતત આઠ વાર ખોટા પડવું ઝીલી શકાય. પહેલું લક્ષ્ય નફો નથી. પહેલું લક્ષ્ય એક અભિગમના એટલા ટ્રેડ ભેગા કરવાનું છે કે તે કંઈ કામ કરે છે કે નહીં તે જાણી શકાય.
શું હું ટ્રેડિંગથી રોજના $1,000 કમાઈ શકું?
કેટલાક લોકો કમાય છે. ઉપરના બ્રાઝિલના અભ્યાસમાં જણાયું કે લાગ્યા રહેલા ડે ટ્રેડરમાંથી 1.1% લઘુતમ વેતન કરતાં વધુ કમાયા, એટલે આવતા બાર મહિના માટેના પ્લાન તરીકે આ વાજબી અપેક્ષા નથી, અને જે કોઈ તેને એમ રજૂ કરે છે તે કંઈક વેચી રહ્યો છે. આ પ્રશ્નનું પ્રામાણિક સ્વરૂપ એ છે કે તમને કેટલું મોટું એકાઉન્ટ અને કેટલું વળતર જોઈએ, અને એ ગણતરી પોતે જ સામાન્ય રીતે આંખ ખોલવા માટે પૂરતી હોય છે.
શું ટ્રેડિંગ રોકાણ કરતાં વધુ અઘરું છે?
મોટા ભાગના લોકો માટે, ઘણું વધુ. લાંબા ગાળાના રોકાણમાં ઓછા નિર્ણયો, ઓછો ખર્ચ અને સમય સાથે ઉપર જતા બજારનો સાથ હોય છે. ટ્રેડિંગ આ ત્રણેય ફાયદા છીનવી લે છે અને આ પાનાની શરૂઆતમાં જણાવેલી પ્રતિસાદની સમસ્યા ઉમેરે છે. આનાથી ટ્રેડિંગ ખોટું નથી બની જતું. તે બસ એક અલગ પ્રવૃત્તિ બને છે, જેમાં શીખવાની કિંમત ઘણી વધારે છે.
શું સમય જતાં તે સહેલું બને છે?
યાંત્રિક ભાગ ઝડપથી સહેલા બને છે. સાઇઝ નક્કી કરવી, ઑર્ડર મૂકવા, નોંધ રાખવી. પ્રતિસાદની સમસ્યા ક્યારેય જતી નથી, કારણ કે તે બજારની છે, તમારી નહીં. બદલાય છે એ કે તમે એકલદોકલ પરિણામોમાંથી કોઈ અર્થ કાઢવાની અપેક્ષા રાખવાનું બંધ કરો છો. સાંભળવામાં લાગે તેટલું આ સંતોષકારક નથી, અને ટકી રહેનારા અને ન ટકનારા લોકો વચ્ચેનો મોટા ભાગનો તફાવત આ જ છે.
ટૂંકમાં
ટ્રેડિંગ અઘરું છે કારણ કે પ્રતિસાદ જૂઠું બોલે છે, તેના પર ભરોસો કરવા જોઈતો નમૂનો વિશાળ છે, સામાન્ય સંયોગ એવા દોર પેદા કરે છે જે નિષ્ફળતા જેવા લાગે છે, ખર્ચ અગાઉથી વસૂલાય છે, બજાર પોતાને બદલે છે, અને આમાંનું કંઈ બહારથી દેખાતું નથી.
આમાંનું લગભગ કંઈ પણ તમારા વિશેનું વિધાન નથી. આ જાણવું બીજા એક ઇન્ડિકેટર કરતાં વધુ કીમતી છે, કારણ કે છોડી દેનારા લોકો ભાગ્યે જ સૌથી ખરાબ ટ્રેડ કરનારા હોય છે. તેઓ એવા લોકો હોય છે જેમણે માની લીધું કે સતત આઠ નુકસાનનો કોઈ અર્થ છે.