Трейдингтің қиындығы оның идеялары күрделі болуында емес. Арзанға сатып алу, қымбатқа сату. Платформада екі батырма бар, графиктер тегін. Ол бірнеше құрылымдық себепке байланысты қиын, және бұл себептердің сіздің қаншалықты ақылды немесе тәртіпті екеніңізге қатысы шамалы.
Мұның маңызы бар, өйткені кеңестердің көбі қиындықты жеке кемшілік ретінде қарастырады. Әдетте олай емес.
Сіз өтірік айтатын ұстаздан үйреніп жүрсіз
Көптеген дағдыларда дұрыс әрекет сізге жақсы нәтижені едәуір тез береді. Допты жақсы соқсаңыз, ол көздеген жеріңізге ұшады. Кодты дұрыс жазсаңыз, ол жұмыс істейді. Кері байланыс адал, және сізге үйренуге мүмкіндік беретін де осы.
Трейдингте басқаша. Жақсы шешім жиі шығынға әкеледі, нашар шешім жиі ұтады, ал ешбір нәтиже оның қайсысы болғанын айтпайды.
| Мәміле пайда әкелді | Мәміле шығынға әкелді | |
|---|---|---|
| Жақсы шешім | Лайықты. Дұрыс сабақ береді | Дұрыс әрекет үшін жаза. Дәл сәтсіздік сияқты сезіледі |
| Нашар шешім | Сыйақы. Қате сабақты барынша айқын үйретеді | Лайықты. Дұрыс сабақ береді |
Осы төрт ұяшықтың екеуі сізге шындықты үйретеді. Қалған екеуі жаңылыстырады. Ең нашар жұп — жазаланған тәртіпті трейдер мен пайда тапқан абайсыз трейдер.
Трейдингтің қиын болуының ең терең себебі осы. Кез келген байыпты тәсілдің шешімдерді нәтижелерден бөлек бағалайтыны да сондықтан. Сауда күнделігіндегі «Жоспар бойынша (И/Ж)» бағанының бүкіл мәні де осында.
Кері байланысқа сену үшін жүздеген мәміле керек
Сізде нақты артықшылық (edge) бар және сіз 55% жағдайда ұтасыз делік. Мұны тиын лақтырудан ажырату үшін қанша мәміле қажет?
Бұл — статистиканың стандартты сұрағы, ал жауабы көңілсіз. Ұтысты мәмілелердің 55% үлесін (win rate) 50%-дан 80% сенімділікпен ажырату үшін шамамен 785 мәміле қажет.
| Ұтысты мәмілелердің шынайы үлесі | Оны тиын лақтырудан ажырату үшін қажет мәміле саны |
|---|---|
| 60% | шамамен 196 |
| 55% | шамамен 785 |
| 52% | шамамен 4 900 |
Адамдардың көбі он бес сәтсіз мәміледен кейін стратегиясын ауыстырады. Он бес мәміле сізге ештеңе дерлік айтпайды, елу мәміле де айтпайды. Ай сайын тәсілін ауыстыратын трейдер дәлел емес, тек шу жинайды, әрі үйреніп жатқандай сезініп, мұны жылдар бойы жалғастыра алады.
Артықшылығы шағын стратегиямен саналы түрде сауда жасау іс жүзінде мүмкін емес болатыны да сондықтан. Сандар бір нәрсені дәлелдегенге дейін сіз әлдеқашан берілер едіңіз немесе ақшаңыз таусылар еді.
Қалыпты кездейсоқтық стратегия бұзылғандай көрінеді
Тәуір стратегияның өзінде қатарынан шығындар сирек емес. Олар болмай қоймайды десе де болады, әрі көпшілік күткеннен ұзаққа созылады.
Жүз мәміле ішінде белгілі бір ұзындықтағы қатарынан шығындардың кемінде бір рет болу ықтималдығы:
| Ұтысты мәмілелер үлесі | Қатарынан 5 шығын ықтималдығы | Қатарынан 8 шығын ықтималдығы |
|---|---|---|
| 50% | 81% | 17% |
| 45% | 92% | 31% |
| 40% | 98% | 49% |
Ұтыс үлесі 45% болғанда (пайда мен тәуекел 2:1 болса, бұл толықтай тиімді), жүз мәміле ішінде 92% ықтималдықпен қатарынан бес шығынға тап боласыз, ал қатарынан сегіз шығынға тап болу ықтималдығы шамамен үштен бір.
Қатарынан сегіз шығын жай ғана жолыңыз болмағандай сезілмейді. Стратегия жұмыс істеуін тоқтатқандай, нарық өзгергендей немесе сіз шеберлігіңізден айырылғандай сезіледі. Бұл сезім стратегиясы мүлдем дұрыс адамдарға да кесте бойынша келеді. Және дәл осы сәтте олардың көбі стратегиясын тастап, бәрін нөлден бастайды.
Шығыстар сөзсіз, ал пайда сөзсіз емес
Әр мәміле үшін спред (баға айырмасы), әдетте комиссия, ал кейде позицияны түнге қалдырғаны үшін қаржыландыру ақысы төленеді. Сіз оларды дұрыс болсаңыз да, қателессеңіз де төлейсіз. Ал пайда — тек ықтималдық қана.
Brad Barber мен Terrance Odean 1991 жылдан 1996 жылға дейін дисконттық брокердің клиенттері болған 66 465 үй шаруашылығын бақылады. Нарық жылына 17,9% кіріс берді. Орташа үй шаруашылығы 16,4% тапты, ал ең белсенді бестен бірі 11,4% тапты. Бұл айырма акцияларды нашар таңдаудан емес еді. Бұл тым көп сауда жасаудың құны болды.
Демек, белсенділіктің өзінің бағасы бар, және оны алдын ала төлейсіз. Әлі жақсы меңгермеген ісіңізді көбірек жасау оны азырақ жасаудан қымбатқа түседі. Бұл көптеген дағдыларда жаттығудың қалай марапатталатынына мүлде қарама-қайшы.
Табандылықтың өзі мәселені шешпейді
Мұның бәріне әдеттегі жауап — тоқтамай жалғастыру. Солай істегендердің не болғанын білген жөн.
2020 жылы Chague, De-Losso және Giovannetti 2013–2015 жылдары Бразилияның акциялық фьючерстер нарығында дейтрейдингпен айналыса бастағандардың бәрін зерттеді. 300 күннен астам жалғастырғандардың 97%-ы ақша жоғалтты. Тек 1,1%-ы Бразилиядағы ең төменгі жалақыдан көп тапты, ал 0,5%-ы банк кассирінің бастапқы жалақысынан көп тапты.
Осы шартты қайта оқыңыз, өйткені нағыз қорытынды осында. Бұлар ерте тастап кеткен адамдар емес еді. Олар бас тартпады, бірақ жетіспей тұрған бөлік табандылық емес еді. Табандылық қажет, бірақ ол мүлдем жеткіліксіз, ал сіз оқитын жігерлендіретін кеңестердің көбі үнсіз түрде керісінше болжайды.
Сіз үйреніп жатқанда нарық бір орында тұрмайды
Теннис кортының өлшемі келесі жылы да сондай болады. Нарық олай емес. Құбылмалылық (волатильділік) өзгереді, корреляциялар бұзылады, ал фигура сүйенген нарық мінез-құлқы жай ғана тоқтап қалуы мүмкін.
Одан да жаманы — қарсыласыңыз бейімделеді. Сіз қиындыққа қарсы емес, басқа адамдарға қарсы сауда жасайсыз, олардың көбі сізден жылдамырақ, қаржысы молырақ және автоматтандырылған. Кеңінен белгілі болған кез келген артықшылықты оны алғаш тапқандар пайдаланып тауысады. Бұл — жақсарудың өзі басқалардан қалмауға кепіл бола алмайтын жалғыз дағды.
Оның үстіне ол оңай болып көрінуге арналған
Қиындық көрініп тұрса, жоғарыдағының бәрін еңсеруге болар еді. Бірақ ол көрінбейді.
Мұнда кіру емтиханы да, шәкірттік те, лицензия да, ең төменгі талап та жоқ. Интерфейс — екі батырма, графиктер кәсіпқойлар қолданатын графиктерге ұқсайды, ал алғашқы бірнеше мәміле көбіне таза сәттіліктің арқасында пайда әкеледі. Бұл тәжірибенің ешбір тұсы сізге шынында неге кірісіп жатқаныңызды айтпайды, ал бүкіл бір сала дәл осы жағдайды сақтау есебінен қаржыланады.
Мұны адамдардың 74%-дан 89%-ға дейінгісі сәтсіздікке ұшырайтын кез келген басқа іспен салыстырыңыз. Ондай іске кіре берісте ескертулер ілініп тұрар еді. Ал мұнда ескерту — брокер сайтының жоғарғы жағындағы ұсақ әріппен жазылған бір жол ғана, оның өзін де реттеушілер талап етуге мәжбүр болды.
Қате жерден іздеуге кеткен айларым
Графикті дұрыс оқып, бірақ бәрібір ұтылған мәмілелерім көп болды, өйткені мен болжаған қозғалыс шынымен басталмай тұрып, қорқыныш позицияны жаптырды. Дұрыс болу мен ақша табу — екі бөлек нәрсе, және график бұл туралы ештеңе айтпайды.
Айлар бойы мен бұған көбірек үйрену арқылы жауап бердім. Тағы бір индикатор, тағы бір фигура, ақыры дәл сол болып шығатын тағы бір комбинация. Мен формула іздедім, ал іздеу жұмыс сияқты сезілді, оны жалғастыра беруді соншалық жеңіл еткен де дәл осы.
Мұны тоқтатқан нәрсе — үстінде ештеңе жоқ таза графикпен сауда жасау болды. Кінәлайтын индикатор қалмаған соң, мәселе талдауда емес екені анық болды. Мәселе мәміле ашық тұрғанда сол талдаумен не істегенімде еді.
Бұл — ешкім сізге курста дайын күйінде бере алмайтын бөлік, және трейдингтің қиын болуының едәуір бөлігі осыған байланысты.
Трейдингті шын мәнінде не жеңілдетеді
Мұның бірде-бірі бас тартуға шақыру емес. Бұл — алғашқы жылдан күтетініңізді өзгертуге және бұлыңғыр қиындық сезіміне емес, жоғарыда аталған нақты мәселелерге қарсы әрекет құруға шақыру.
- Бір құралда елу мәміле жасағанша тек сонымен сауда жасаңыз. Бес нәрсенің ешқайсысын әлі шудан ажырата алмай тұрып, оларды бірден үйрене алмайсыз.
- Таңдама жинауға жететіндей уақыт бір стратегияны ұстаныңыз. Жоғарыдағы сандарды ескерсек, ай сайын ауыстыру ештеңе үйренбейтініңізге кепілдік береді.
- Нәтижені емес, шешімді бағалаңыз. Жоспарыңызды орындадыңыз ба, жоқ па — бұл пайда мен шығыннан көп нәрсе айтады, әрі мұны бірден білесіз.
- Позиция көлемін қатарынан сегіз шығынға шыдай алатындай етіп таңдаңыз. Оның болуы екіталай деп есептемеңіз, өйткені ол екіталай емес. Трейдингте тәуекелді басқару сабағын қараңыз.
- Қатарынан шығындарды олар келмей тұрып күтіңіз. Адамдардың көбі жұмыс істейтін әдісті математика алдын ала болжаған шығындар тізбегі кезінде тастап кетеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жаңадан бастаушы трейдингті қалай бастауы керек?
Орынды сияқты көрінетіннен де кішірек әрі баяуырақ. Бір құрал, бір стратегия, жазылған жоспар, әр мәміленің жазбасы және қатарынан сегіз рет қателессеңіз де шыдай алатын позиция көлемі. Алғашқы мақсат — пайда емес. Мақсат — бір тәсілдің нәтиже бере ме, жоқ па, соны білуге жеткілікті мәміле жинау.
Трейдингпен күніне $1 000 табуға бола ма?
Кейбіреулер табады. Жоғарыдағы бразилиялық зерттеу табанды дейтрейдерлердің 1,1%-ы ең төменгі жалақыдан көп тапқанын көрсетті, сондықтан алдағы он екі айға жоспар ретінде бұл орынды үміт емес, ал оны солай ұсынатын кез келген адам бір нәрсе сатып тұр. Сұрақтың адал нұсқасы — бұл үшін қандай шот мөлшері және қандай табыстылық қажет, ал бұл арифметиканың өзі әдетте есті жиғызуға жетеді.
Трейдинг инвестициялаудан қиын ба?
Көпшілік үшін әлдеқайда қиын. Ұзақ мерзімді инвестициялауда шешімдер азырақ, шығыстар төменірек, әрі сүйене алатын өсіп келе жатқан жалпы бағыт бар. Трейдинг осы үш артықшылықтың бәрін алып тастап, бұл беттің басында айтылған кері байланыс мәселесін қосады. Бұл трейдингті дұрыс емес іс етпейді. Бұл оны үйрену құны әлдеқайда жоғары басқа іс етеді.
Уақыт өте жеңілдей ме?
Механикалық бөліктері — иә, әрі тез. Позиция көлемін есептеу, ордер қою, жазба жүргізу. Кері байланыс мәселесі ешқашан жойылмайды, өйткені ол сізге емес, нарыққа тән. Өзгеретіні — жекелеген нәтижелерден бір мән күтуді қоясыз. Бұл естілгеннен гөрі көңілге онша қонбайды, бірақ ұзақ шыдайтындарды шыдамайтындардан ажырататын негізгі нәрсе осы.
Қысқаша
Трейдинг қиын, өйткені кері байланыс өтірік айтады, оған сену үшін қажет таңдама орасан зор, қарапайым кездейсоқтық сәтсіздік сияқты сезілетін қатарынан шығындарды тудырады, шығыстар алдын ала алынады, нарық бейімделеді, ал мұның бәрі сырттан көрінбейді.
Мұның дерлік ешқайсысы сіз туралы тұжырым емес. Мұны білу тағы бір индикатордан құндырақ, өйткені тастап кететіндер сирек жағдайда ғана ең нашар сауда жасайтындар болады. Олар — қатарынан сегіз шығын бір нәрсені білдіреді деп ойлағандар.