Treyding gʻoyalar murakkab boʻlgani uchun qiyin emas. Arzon ol, qimmat sot. Platformada ikkita tugma bor, grafiklar esa bepul. U bir nechta tizimli sabablarga koʻra qiyin va bu sabablarning siz qanchalik aqlli yoki intizomli ekaningizga deyarli aloqasi yoʻq.
Bu muhim, chunki maslahatlarning koʻpchiligi qiyinchilikni shaxsiy kamchilik deb biladi. Odatda bunday emas.
Siz yolgʻon gapiradigan ustozdan oʻrganyapsiz
Koʻpchilik koʻnikmalarda toʻgʻri harakat ancha tez yaxshi natija beradi. Toʻpni yaxshi tepsangiz, u moʻljallagan joyingizga boradi. Kodni toʻgʻri yozsangiz, u ishlaydi. Qayta aloqa halol va aynan shu sizga oʻrganish imkonini beradi.
Treyding boshqacha. Yaxshi qaror muntazam zarar keltiradi, yomon qaror muntazam foyda keltiradi, natijaning oʻzi esa qaror qanday boʻlganini aytmaydi.
| Bitim foyda keltirdi | Bitim zarar keltirdi | |
|---|---|---|
| Yaxshi qaror | Munosib. Toʻgʻri saboq beradi | Toʻgʻri ish qilganingiz uchun jazo. Xuddi muvaffaqiyatsizlikdek tuyuladi |
| Yomon qaror | Mukofot. Notoʻgʻri saboqni baland ovozda oʻrgatadi | Munosib. Toʻgʻri saboq beradi |
Bu toʻrt katakning ikkitasi sizga haqiqatni oʻrgatadi. Qolgan ikkitasi chalgʻitadi. Eng yomon juftlik – jazolanadigan intizomli treyder va pul oladigan ehtiyotsiz treyder.
Treyding qiyinligining eng chuqur sababi shu. Har qanday jiddiy yondashuv qarorlarni natijalardan alohida baholashining sababi ham shu. Savdo kundaligidagi «Rejaga muvofiq (H/Y)» ustunining butun mazmuni ham aynan shunda.
Qayta aloqaga ishonish uchun yuzlab bitimlar kerak
Aytaylik, sizda haqiqiy ustunlik (edge) bor va 55% hollarda yutasiz. Buni tanga tashlashdan ajrata olishingiz uchun qancha bitim kerak?
Bu statistikaning standart savoli va javobi noxush. 55% yutuqli bitimlar ulushini (win rate) 50%-dan 80% ishonch bilan ajratish uchun sizga taxminan 785 ta bitim kerak.
| Agar haqiqiy yutuqli bitimlar ulushingiz | Uni tanga tashlashdan ajratish uchun kerak boʻladigan bitimlar |
|---|---|
| 60% | taxminan 196 |
| 55% | taxminan 785 |
| 52% | taxminan 4 900 |
Koʻpchilik oʻn beshta yomon bitimdan keyin strategiyani oʻzgartiradi. Oʻn besh bitim deyarli hech narsa aytmaydi, ellik bitim ham. Har oy yondashuvini almashtiradigan treyder dalil emas, faqat shovqin yigʻadi va oʻrganayotgandek his qilib, buni yillar davomida davom ettirishi mumkin.
Shu sababli kichik ustunlikka ega strategiya bilan ongli ravishda savdo qilish deyarli imkonsiz. Raqamlar biror narsani isbotlashidan ancha oldin siz taslim boʻlasiz yoki pulingiz tugaydi.
Oddiy tasodif xuddi buzilgan strategiyadek koʻrinadi
Yaxshi strategiya bilan ham ketma-ket zararlar kam uchraydigan hodisa emas. Ular deyarli muqarrar va koʻpchilik kutganidan uzoqroq davom etadi.
Yuzta bitim davomida maʼlum uzunlikdagi kamida bitta ketma-ket zararlar seriyasiga duch kelish ehtimoli quyidagicha:
| Yutuqli bitimlar ulushingiz | Ketma-ket 5 ta zarar ehtimoli | Ketma-ket 8 ta zarar ehtimoli |
|---|---|---|
| 50% | 81% | 17% |
| 45% | 92% | 31% |
| 40% | 98% | 49% |
Yutuqli bitimlar ulushi 45% boʻlsa – 2 : 1 foyda nisbatida bu bemalol foydali natija – siz yuzta bitim ichida 92% ehtimol bilan ketma-ket beshta zararga duch kelasiz, ketma-ket sakkiztasiga esa taxminan uchdan bir ehtimol bilan.
Ketma-ket sakkizta zarar omadsizlikdek tuyulmaydi. Bu strategiya ishlashdan toʻxtagandek, bozor oʻzgargandek yoki siz mahoratingizni yoʻqotgandek tuyuladi. Bu tuygʻu strategiyasi yaxshi boʻlgan odamlarga ham xuddi jadval boʻyicha keladi. Aynan shu paytda ularning koʻpchiligi strategiyadan voz kechib, hammasini noldan boshlaydi.
Xarajatlar aniq, foyda esa yoʻq
Har bir bitimda spred, odatda komissiya, baʼzan esa tungi moliyalashtirish uchun toʻlanadi. Haq boʻlasizmi yoki xato qilasizmi, ularni baribir toʻlaysiz. Foyda esa faqat ehtimol, xolos.
Brad Barber va Terrance Odean 1991-yildan 1996-yilgacha arzon komissiyali brokerdagi 66 465 ta xonadonni kuzatgan. Bozor yiliga 17,9% daromad bergan. Oʻrtacha xonadon 16,4% ishlagan, eng faol beshdan bir qismi esa 11,4%. Farq aksiyalarni yomon tanlashda emas edi. Bu shunchalik koʻp savdo qilishning narxi edi.
Demak, faollikning oʻzi narxga ega va siz uni oldindan toʻlaysiz. Hali yaxshi eplay olmaydigan ishingizni koʻproq qilish uni kamroq qilishdan qimmatroqqa tushadi. Koʻpchilik koʻnikmalarda mashq aynan teskari tarzda mukofotlanadi.
Qatʼiyatning oʻzi buni hal qilmaydi
Bularning barchasiga odatiy javob – davom etaverish. Shunday qilganlar bilan nima boʻlganini bilish foydali.
2020-yilda Chague, De-Losso va Giovannetti 2013–2015-yillarda Braziliya aksiya fyucherslari bozorida kunlik savdo (day trading) bilan shugʻullana boshlagan barcha odamlarni oʻrgangan. 300 kundan ortiq davom ettirganlar orasida 97% pul yoʻqotgan. Faqat 1,1% Braziliyadagi eng kam ish haqidan koʻproq topgan, 0,5% esa bank kassirining boshlangʻich maoshidan koʻproq.
Bu shartni yana bir bor oʻqing, chunki asosiy topilma aynan shu. Bular erta taslim boʻlgan odamlar emas edi. Ular davom ettirdi, lekin yetishmayotgan boʻlak davom ettirish emas edi. Qatʼiyat zarur, lekin u yetarli boʻlishdan juda uzoq, siz oʻqiydigan daldalarning aksariyati esa indamay buning aksini nazarda tutadi.
Siz bozorni oʻrganayotganingizda u bir joyda turmaydi
Tennis korti kelasi yili ham shu oʻlchamda boʻladi. Bozor esa unday emas. Volatillik oʻzgaradi, korrelyatsiyalar buziladi va shakl tayanadigan xatti-harakat shunchaki yoʻqolib qolishi mumkin.
Eng yomoni, raqib moslashadi. Siz qiyinchilikka qarshi emas, boshqa odamlarga qarshi savdo qilyapsiz, ularning koʻpi esa tezroq, yaxshiroq moliyalashtirilgan va avtomatlashtirilgan. Keng maʼlum boʻlgan har qanday ustunlikni uni birinchi topganlar tugatib qoʻyadi. Bu – mahoratingiz oshgani bilan raqobatda qolishingiz kafolatlanmaydigan yagona koʻnikma.
Va u oson koʻrinadigan qilib yaratilgan
Agar qiyinchilik koʻrinib tursa, yuqoridagilarning barchasini yengish mumkin boʻlardi. Lekin u koʻrinmaydi.
Kirish imtihoni ham, shogirdlik ham, litsenziya ham, minimal talab ham yoʻq. Interfeys – ikkita tugma, grafiklar professionallar foydalanadiganlarga oʻxshaydi, dastlabki bir nechta bitim esa koʻpincha sof omad tufayli foydali boʻladi. Tajribadagi hech narsa sizga aslida nimaga qoʻl urayotganingizni aytmaydi va butun bir sanoat shu holatni saqlab qolish hisobiga moliyalashtiriladi.
Buni 74%–89% odam muvaffaqiyatsizlikka uchraydigan boshqa har qanday faoliyat bilan solishtiring. Uning eshigida ogohlantirishlar osilib turgan boʻlardi. Bu yerda esa ogohlantirish broker saytining yuqori qismidagi mayda harflar bilan yozilgan bir qator, xolos, uni ham regulyatorlar talab qilishiga toʻgʻri kelgan.
Notoʻgʻri joydan izlab oʻtkazgan oylarim
Grafikni toʻgʻri oʻqigan boʻlsam ham, baribir zarar koʻrgan bitimlarim koʻp boʻlgan, chunki men bashorat qilgan harakat haqiqatda kelishidan oldin qoʻrquv pozitsiyani yopib qoʻyardi. Haq boʻlish va pul olish – ikki alohida narsa va grafikdagi hech narsa buni sizga aytmaydi.
Bir necha oy davomida men bunga koʻproq oʻrganish bilan javob berdim. Yana bir indikator, yana bir shakl, nihoyat oʻsha kerakli boʻlib chiqadigan yana bir kombinatsiya. Men formula izlardim va bu izlanish ishdek tuyulardi – aynan shu uni davom ettirishni shunchalik osonlashtirgan edi.
Bunga hech narsa chizilmagan toza grafikda savdo qilish chek qoʻydi. Ayblash uchun birorta indikator qolmagach, muammo tahlilda emasligi ayon boʻldi. Muammo bitim ochiq turganida men u bilan nima qilayotganimda edi.
Buni hech kim kursda qoʻlingizga tutqazib bera olmaydi va bu ishning qiyinligining katta qismi aynan shunda.
Qiyinchilikni aslida nima kamaytiradi
Bularning hech biri taslim boʻlish uchun dalil emas. Bu birinchi yildan nimani kutishingizni oʻzgartirish va noaniq qiyinchilik hissiga emas, yuqoridagi aniq muammolarga qarshi tayyorgarlik koʻrish uchun dalil.
- Bitta instrumentda ellikta bitim qilmaguningizcha faqat u bilan savdo qiling. Hali birortasini ham shovqindan ajrata olmayotgan paytingizda bir vaqtda beshta narsani oʻrgana olmaysiz.
- Tanlama yigʻish uchun bitta strategiyani yetarlicha uzoq saqlang. Yuqoridagi raqamlarni hisobga olsak, har oy almashtirish hech qachon hech narsa oʻrganmasligingizni kafolatlaydi.
- Natijani emas, qarorni baholang. Rejangizga amal qildingizmi-yoʻqmi – bu sizga foyda yoki zarardan koʻproq narsa aytadi va buni darhol bilasiz.
- Hajmni ketma-ket sakkizta zararni koʻtara oladigan qilib tanlang. Buning ehtimoli kam deb oʻylamang, chunki ehtimoli kam emas. Treydingda risklarni boshqarish darsiga qarang.
- Ketma-ket zararlarni ular kelishidan oldin kuting. Koʻpchilik ishlayotgan usuldan matematika oldindan aytgan seriya paytida voz kechadi.
Koʻp beriladigan savollar
Yangi boshlovchi treydingni qanday boshlashi kerak?
Oqilona tuyulganidan ham kichikroq va sekinroq. Bitta instrument, bitta strategiya, yozma reja, har bir bitimning qaydi va ketma-ket sakkiz marta xato qilishni koʻtara oladigan pozitsiya hajmi. Birinchi maqsad – foyda emas. Maqsad – bitta yondashuv boʻyicha u biror natija beradimi-yoʻqmi, buni bilish uchun yetarlicha bitim yigʻish.
Treyding orqali kuniga $1 000 ishlay olamanmi?
Baʼzilar bunga erishadi. Yuqoridagi Braziliya tadqiqoti qatʼiyatli kunlik treyderlarning 1,1%-i eng kam ish haqidan koʻproq topganini aniqlagan, shuning uchun keyingi oʻn ikki oy uchun reja sifatida bu oqilona kutish emas va uni shunday qilib koʻrsatayotgan har kim nimadir sotmoqda. Savolning halol varianti shunday: buning uchun qancha hajmdagi hisob va qanday daromadlilik kerak boʻlardi? Bu hisob-kitobning oʻzi odatda yetarlicha hushyor torttiradi.
Treyding investitsiyadan qiyinroqmi?
Koʻpchilik uchun – ancha qiyinroq. Uzoq muddatli investitsiyada qarorlar kamroq, xarajatlar pastroq va siz bilan birga koʻtarilib boradigan umumiy bozor bor. Treyding bu uchala afzallikni olib tashlaydi va ularning ustiga bu sahifa boshidagi qayta aloqa muammosini qoʻshadi. Bu treyding yomon ish degani emas. Bu uni oʻrganish narxi ancha yuqori boʻlgan boshqa faoliyatga aylantiradi.
Vaqt oʻtishi bilan osonlashadimi?
Mexanik qismlar – ha, tez osonlashadi. Hajmni hisoblash, buyurtma berish, qayd yuritish. Qayta aloqa muammosi esa hech qachon yoʻqolmaydi, chunki u sizga emas, bozorga tegishli. Oʻzgaradigan narsa shuki, siz alohida natijalardan maʼno kutishni toʻxtatasiz. Bu eshitilganidan kamroq qoniqish beradi va bozorda uzoq qoladiganlarni ketib qoladiganlardan ajratib turadigan narsaning asosiy qismi aynan shu.
Qisqacha
Treyding qiyin, chunki qayta aloqa aldaydi, unga ishonish uchun kerakli tanlama juda katta, oddiy tasodif muvaffaqiyatsizlikdek tuyuladigan seriyalarni keltirib chiqaradi, xarajatlar oldindan undiriladi, bozor moslashadi va bularning hech biri tashqaridan koʻrinmaydi.
Bularning deyarli hech biri siz haqingizdagi hukm emas. Buni bilish yana bir indikatordan qimmatroq, chunki taslim boʻladiganlar kamdan-kam hollarda eng yomon savdo qiladiganlar boʻladi. Ular ketma-ket sakkizta zarar nimanidir anglatadi deb oʻylaganlardir.