अनुशासन कुनै यस्तो स्वभाव होइन, जुन केही ट्रेडरहरू जन्मैदेखि लिएर आएका छन् र तपाईं लिएर आउनुभएन। निर्णयहरू हटाइसकेपछि जे बाँकी रहन्छ, त्यही अनुशासन हो, र निर्णयहरू हटाउनु भनेको चरित्रको परीक्षा होइन, व्यवस्था मिलाउने काम हो।
“बस आफ्नो योजनामा टिकिरहनुहोस्” भनेर टुङ्गिने हरेक सल्लाहले गन्तव्यको मात्र वर्णन गर्छ र त्यसैलाई बाटोको निर्देशन भन्छ।
यसका लागि इच्छाशक्ति गलत औजार हो
इच्छाशक्ति दिनभरि क्रमशः घट्दै जान्छ, र ठ्याक्कै ट्रेडिङले सिर्जना गर्ने परिस्थितिमा सबैभन्दा छिटो घट्छ: अनिश्चितता, जोखिममा परेको पैसा र तुरुन्तै आउने नतिजा। दुईवटा घाटापछि १४:०० बजे त्यसलाई अडिग रहन भन्नु भनेको त्यो सबैभन्दा कमजोर भएकै बेला काम गर्न भन्नु हो।
त्यसैले अनुशासित ट्रेडर भनेको बढी प्रतिरोध गर्ने व्यक्ति होइन। उसले चीजहरू यसरी मिलाएको हुन्छ कि प्रतिरोध गर्नुपर्ने कुरा नै कम होस्। प्रश्न कहिल्यै “म आफूलाई नियम पालना गर्न कसरी बाध्य बनाऊँ” होइन। प्रश्न हो, “नियम तोड्न मेहनत लाग्ने कसरी बनाऊँ”।
मैले आफ्नै नियम तोडेका ती दस पटक
प्लेटफर्मले मलाई रोक्न सक्नुअघि मेरो नियम केवल एउटा वाचा थियो। नराम्रो घाटापछि म स्क्रिन बन्द गर्थेँ र त्यो दिनका लागि रोकिन्थेँ।
मैले त्यो करिब दस पटक तोडेँ। हरेक पटक उस्तै ढाँचा हुन्थ्यो। घाटा हुन्थ्यो, वाचा प्राविधिक रूपमा अझै कायम हुन्थ्यो, तर ट्रेडिङ सत्र सकिनुअघि नै घाटा फिर्ता जित्न सक्छु भन्ने सोच वाचाभन्दा चर्को हुन्थ्यो। त्यसको पछि दौडँदा हरेक पटक, बिनाअपवाद, मूल घाटाभन्दा बढी नोक्सान भयो।
प्लेटफर्मलाई चौबीस घण्टाका लागि बन्द गरिदिने खालको वास्तविक दैनिक घाटा सीमा राखेपछिको पहिलो हप्ता निकै कष्टकर थियो। म चाँडै नै सीमामा पुग्थेँ, अनि अर्को एउटा ट्रेड खोल्न हात चलमलाइरहँदा त्यहीँ बसिरहन्थेँ, तर प्रणालीले त्यसको अनुमति नै दिँदैनथ्यो। मुख्य कुरा नै यही हो। नियम तोड्ने विकल्प नै नरहेपछि मात्र त्यसले काम गर्न थाल्यो।
जबरजस्तीको विश्रामले मलाई साना घाटाबाट बचाएन। यसले मलाई विनाशकारी दिनहरूबाट बचायो, जहाँ एउटा सामान्य नराम्रो बिहानी यस्तो खाल्डोमा बदलिन्छ जुन पुर्न महिनौँ लाग्छ।
यान्त्रिक नियम र इच्छामा आधारित नियम
धेरैजसो ट्रेडिङ नियमहरू असफल हुन्छन्, किनकि ती कहिल्यै नियम थिएनन्। ती केवल एउटा अङ्क जोडिएका इच्छाहरू थिए।
| इच्छामा आधारित, टिक्दैन | यान्त्रिक, टिक्छ |
|---|---|
| “अत्यधिक ट्रेडिङ (overtrading) नगर्नुहोस्” | “दिनमा बढीमा चारवटा ट्रेड। पाँचौँ ट्रेड राखिँदैन” |
| “जोखिम राम्ररी व्यवस्थापन गर्नुहोस्” | “प्रति ट्रेड १%। साइज ट्रेडिङ सत्रअघि नै हिसाब गरिन्छ र फेरि हिसाब गरिँदैन” |
| “रिभेन्ज ट्रेडिङ (बदलाको भावनाले गरिने ट्रेडिङ) नगर्नुहोस्” | “दुईवटा घाटापछि प्लेटफर्म भोलिसम्म बन्द हुन्छ” |
| “राम्रा सेटअपका लागि धैर्य राख्नुहोस्” | “तलको चेकलिस्टका सबै बुँदामा ठीक चिन्ह नलागी कुनै प्रवेश गरिँदैन” |
| “भावनालाई नियन्त्रणमा राख्नुहोस्” | “नाफाको ट्रेड चाँडै बन्द गर्न मन लाग्यो भने म पहिले दस मिनेटसम्म केही गर्दिनँ” |
कुनै पनि नियमको कसी यही हो कि कुनै अपरिचित व्यक्तिले त्यसलाई जाँच्न सक्छ कि सक्दैन। तपाईंको जर्नल पढ्ने व्यक्तिले तपाईंले त्यो पालना गर्नुभयो कि गर्नुभएन भनेर छुट्याउन सक्दैन भने त्यो नियम होइन, र त्यो एउटा नराम्रो दिउँसोमा टिक्दैन।
चेकलिस्ट सबैभन्दा धेरै फाइदा दिने बानी हो
एउटा पाना, पाँचदेखि सात लाइन, हरेक प्रवेशअघि तपाईंको आँखाअगाडि। तपाईं ती बुँदा बिर्सनुहुन्छ भनेर होइन, बरु तिनमा चिन्ह लगाउँदासम्म आवेग शान्त हुने समय मिल्छ भनेर।
काम लाग्ने एउटा नमुना:
- सेटअप लेखिएको कुनै एउटा परिभाषासँग मेल खान्छ, र कुनसँग भनेर म बताउन सक्छु।
- क्लिक गर्नुअघि मैले प्रवेशको कारण एक वाक्यमा लेखेको छु।
- स्टप-लस र टार्गेट दुवै चार्टमा चिन्ह लगाइएका छन्।
- साइज जोखिमबाट हिसाब गरिएको हो, मनले छानिएको होइन।
- यो आज मेरो पाँचौँ ट्रेड होइन।
- घाटा भएको पन्ध्र मिनेटभित्र म प्रवेश गर्दै छैन।
- सामान्य उतारचढावका बेला पनि यो पोजिसन राखिराख्न म सहज हुनेछु।
अन्तिम लाइनले बाँकी छवटा मिलाएर समात्नेभन्दा बढी खराब ट्रेड समात्छ। इमानदार उत्तर “होइन” हो भने साइज गलत छ, र यो जतिसुकै आत्मसमीक्षाभन्दा छिटो हुने निदान हो।
दिनचर्या ट्रेडिङ सत्रभित्र होइन, त्यसको वरिपरि बनाउनुहोस्
ट्रेडिङ सत्रका बेलाको अनुशासन प्रायः सत्र सुरु हुनुअघि नै तय हुन्छ।
| कहिले | कति समय | के हुन्छ |
|---|---|---|
| सत्रअघि | १० मिनेट | साइजको हिसाब। दैनिक घाटा सीमा लेखिएको। वाचलिस्ट तय। चेकलिस्ट देखिने ठाउँमा |
| सत्रका बेला | निरन्तर | कुनै नयाँ निर्णय छैन। पहिले नै तय गरिएका कुरा मात्र कार्यान्वयन |
| अन्तिम ट्रेडपछि | ५ मिनेट | मनस्थिति अझै ताजा हुँदै जर्नल भरिन्छ |
| हरेक हप्ता | २० मिनेट | नियम तोडिएका पटक गन्नुहोस्। नाफा होइन |
| हरेक महिना | १ घण्टा | रेकर्ड छाँट्नुहोस्। दिन, घण्टा र सेटअपअनुसार ढाँचा खोज्नुहोस् |
बीचको पङ्क्ति नै पूरा तालिकाको सार हो। सत्रअघि नगरेको कुनै निर्णय सत्रकै बेला गरिरहेको पाउनुभयो भने त्यही क्षणमा अनुशासन खर्च भइरहेको हुन्छ। त्यो क्षण जबरजस्ती अघि बढ्ने होइन, ध्यान दिने क्षण हो।
नियम तोडेपछि के गर्ने
सबैले तपाईंलाई आफ्ना नियम पालना गर्न भन्छन्। तर तोडिसकेपछि के गर्ने भनेर लगभग कसैले भन्दैन, जुन अनौठो कुरा हो, किनकि नियम तोडिनु सामान्य हो, र तपाईं त्यसलाई कसरी सम्हाल्नुहुन्छ भन्ने कुराले प्रणाली टिक्छ कि टिक्दैन भन्ने तय गर्छ।
तीनवटा कुरा, यही क्रममा:
- यसलाई ट्रेडका रूपमा होइन, नियम उल्लङ्घनका रूपमा लेख्नुहोस्। नाफा भए पनि जर्नलमा त्यसलाई “होइन” चिन्ह लगाउनुहोस्। खासगरी नाफा भएको भए, किनकि पैसा दिने नियम उल्लङ्घनले नै तपाईंलाई फेरि त्यही गर्न सिकाउँछ।
- सजायस्वरूप नयाँ नियम नथप्नुहोस्। नियम तोडिएपछि मानिसहरू अरू तीनवटा नियम थप्छन्, जसले प्रणालीलाई झन् भारी बनाउँछ र अर्को पटक तोडिने सम्भावना बढाउँछ। नियमको सङ्ख्या दिमागमा राख्न सकिने गरी थोरै राख्नुहोस्।
- नियम नै गलत थियो कि भनेर सोध्नुहोस्। कहिलेकाहीँ तपाईंले बारम्बार तोडिरहेको नियम अति कठोर होइन, नराम्ररी बनाइएको हुन्छ। एक पटक तोडिएको नियम अनुशासनको समस्या हो। दसमध्ये आठ पटक तोडिने नियम खराब नियम हो, र इमानदार कदम भनेको त्यसमा बारम्बार असफल हुँदै जानु होइन, त्यसलाई नयाँ ढङ्गले बनाउनु हो।
त्यो तेस्रो बुँदा धेरैजसो लेखहरूले भन्दैनन्, किनकि त्यो छुट दिएजस्तो सुनिन्छ। यो छुट होइन। यो मर्मतसम्भार हो। पालना गर्नै नसकिने नियमले तपाईंलाई आफ्नै प्रणालीलाई बेवास्ता गर्न सिकाउनेबाहेक अरू केही गर्दैन।
अनुशासनलाई नाफाभन्दा छुट्टै नाप्नुहोस्
यही भागले बाँकी सबैलाई काम गर्ने बनाउँछ। नाफा अनुशासनको कमजोर मापन हो, किनकि ट्रेडिङ किन यति गाह्रो छ भन्ने पाठमा भनिएझैँ, तोडिएको नियमले नाफा दिन सक्छ र पालना गरिएको नियमले घाटा।
त्यसैले पैसासँग कुनै सम्बन्ध नभएको एउटा अङ्क राख्नुहोस्: तपाईंले आफ्नै योजना पालना गरेका ट्रेडहरूको प्रतिशत। यो सिधै तपाईंको जर्नलमा रहेको “हो/होइन” स्तम्भबाट निस्कन्छ।
| योजना पालना गरिएको | यसको अर्थ |
|---|---|
| ५०% भन्दा कम | तपाईंसँग अझै रणनीति छैन, इच्छा मात्र छन्। अरू केही मूल्याङ्कन गर्न सकिँदैन |
| ५०% देखि ८०% सम्म | पहिलो वर्षका लागि सामान्य। कुन नियम तोडिइरहेको छ, पत्ता लगाउनुहोस् |
| ९०% भन्दा बढी | अब रणनीतिलाई यसकै नतिजाका आधारमा मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ, र मुख्य उद्देश्य यही हो |
यो अङ्क केही हप्तामै सुधारिन्छ, खाताको ब्यालेन्स सुधारिनुभन्दा धेरै अगाडि, त्यसैले सुरुका दिनमा उपलब्ध हुने उत्साहजनक मापन यही मात्र हो। तपाईंको पूर्ण नियन्त्रणमा रहने मापन पनि यही मात्र हो।
बसाल्न लायक बानीहरू, क्रमैसँग
यी सबै एकैपटक थप्न खोज्दा मानिसहरूसँग अन्त्यमा एउटा पनि बाँकी रहँदैन। एक पटकमा एउटा, दुई-दुई हप्ताको फरकमा।
- क्लिक गर्नुअघि प्रवेशको कारण लेख्नुहोस्। सबैभन्दा सस्तो, सबैभन्दा धेरै प्रतिफल दिने, र यसले चुपचाप ट्रेडहरूको एउटा हिस्सा हुनै दिँदैन।
- साइज जोखिमबाट हिसाब गर्नुहोस्। यसले ट्रेडिङ सत्रबाट सबैभन्दा हानिकारक एउटा निर्णय हटाउँछ।
- जर्नल सोही दिन भर्नुहोस्। एक हप्तापछि लेखिएको रेकर्ड कथा मात्र हो।
- कडा दैनिक घाटा सीमा कायम राख्नुहोस्। यही नियमले नराम्रो दिनलाई नराम्रो महिना बन्न नदिई नराम्रो दिनमै सीमित राख्छ।
- हरेक हप्ता समीक्षा गर्नुहोस् र “होइन” भएका पङ्क्ति गन्नुहोस्। यसले माथिका सबै कुरालाई कागजी काम होइन, उपयोगी जानकारी बनाउँछ।
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
आफ्नै ट्रेडिङ नियम तोड्न कसरी छाड्ने?
नियमहरूलाई यान्त्रिक बनाउनुहोस्, थोरै राख्नुहोस्, चेकलिस्टलाई यस्तो ठाउँमा राख्नुहोस् जहाँ हेर्नैपर्छ, र जुन काम कम गर्न चाहनुहुन्छ, त्यसमा अवरोध थप्नुहोस्। त्यसपछि पनि कुनै नियम बारम्बार तोडिन्छ भने त्यो नियमलाई नयाँ ढङ्गले बनाउनुहोस्। कुनै नियममा बारम्बार असफल हुनु त्यो नियमबारेकै जानकारी हो।
अनुशासित बन्न कति समय लाग्छ?
योजना पालनाको प्रतिशत प्रायः केही हप्तामै बढ्न थाल्छ, किनकि यो चरित्रमा होइन, व्यवस्थामा निर्भर गर्छ। लगातार घाटाका बेला त्यसमा भरोसा गर्न भने बढी समय लाग्छ, र त्यो अनुशासनभन्दा पनि सामान्य लगातार घाटा कस्तो देखिन्छ भन्ने थाहा पाउनेसँग बढी सम्बन्धित छ।
के अनुशासन रणनीतिभन्दा महत्त्वपूर्ण छ?
यी दुईलाई तुलना गर्न सकिँदैन, किनकि अनुशासनबिना रणनीतिले काम गर्छ कि गर्दैन भनेर पत्तै लगाउन सकिँदैन। परीक्षण नगरिएको रणनीति र बिग्रिएको रणनीति बाहिरबाट उस्तै देखिन्छन्। अनुशासनले नै रणनीतिलाई नाप्न सकिने बनाउँछ, त्यसैले यो पहिले आउनुपर्छ।
घाटा भएका दिनमा मात्र नियम तोडिन्छ भने के गर्ने?
यो सबैभन्दा सामान्य ढाँचा हो, र यो अनुशासनको सामान्य असफलता होइन। यो एउटा निश्चित ट्रिगर हो। पूरा प्रणालीसँग होइन, त्यही ट्रिगरसँग जुध्नुहोस्, र घाटापछि के हुन्छ भन्ने कुराबाट सुरु गर्नुहोस्।
छोटकरीमा
थोरै नियम लेख्नुहोस्, हरेकलाई अपरिचित व्यक्तिले पनि जाँच्न सक्ने बनाउनुहोस्, सबै कुरा ट्रेडिङ सत्रअघि नै तय गर्नुहोस्, हरेक प्रवेशअघि चेकलिस्टमा चिन्ह लगाउनुहोस्, र नियम तोडिएका पटकहरू इमानदारीपूर्वक लेख्नुहोस्, नाफा दिएकाहरू पनि।
त्यसपछि योजना पालना गरिएका ट्रेडहरूको प्रतिशत नाप्नुहोस्, र त्यसैलाई आफ्नो अङ्क मान्नुहोस्। पैसाको कुरा छुट्टै हो, र त्यो धेरै ढिलो अघि बढ्छ।